Atopik dermatit haqqında


Ümumi məlumatlar

 

Atopik dermatit (həmçinin diffuz neyrodermit adlanır) – dərinin allergiya mənşəli xroniki iltihabi xəstəliyidir, hansının ki, əsas simptomu güclü qaşınmadır. Diffuz neyrodermitə, həmçinin digər atopik xəstəliklərə (bronxial astma, pollinozlar, allergik rinit) meyllik irsi olaraq ötürülür. Ona görə də adətən belə diaqnoz qoyulmuş insanın mütləq sadalanmış xəstəliklərdən birinə düçar olan bir qohumu tapılır. Pasiyentlərin əksəriyyətində xəstəlik 12 yaşadək başlayır. Yetkin yaşlarda atopik dermatit çox nadir hallarda qayıdır.

 

Müalicə olunmadıqda xəstəlik illərlə davam edir. Bəzən dayanır, bəzən kəskinləşir və xəstəni çox narahat edir.

 

Xəstəliyin səbəbləri

 

Atopik dermatit zamanı dəridə allergik reaksiyanın inkişafının səbəbi – müxtəlif maddələrlə əlaqədəyə oqranizmin hiperreaktiv reaksiyasıdır. Bu maddələr xəstənin orqanizmi üçün allergendirlər. Allergen kimi bitki tozcuqları, ev tozu, heyvan tükü, müxtəlif qida məhsulları, məişət kimyası və s. ola bilər. Allergenin bədənə daxil olmasının bir neçə yolları vardır: hava, kontakt və qida yolu.

 

Atopik dermatitin simptomları

 

Atopik dermatitin xüsusiyyəti – allergenlə təkrar əlaqədən sonra kəskinləşmə dövrləridir (məsələn, müəyyən qida məhsullarının istifadəsi və ya heyvanlarla kontakt). Kəskinləşmələrin əmələ gəlməsinə həmçinin ilin sezonu təsir edir (kəskinləşmələr əksərən payız-qış sezonunda olur), emosional gərginliklər və s. amillər.

 

Xəstəliyin əsas simptomu – dərinin quruluğu və qaşınmasıdır. Kəskinləşmələr dərinin yayılmış şişkinliyi və qızarmasıyla, yayğın hüdudlu qırmızı ləkələrin, piləklərin əmələ gəlməsiylə müşaiyət olunurlar. Qaşınma zamanı dəridə suluqlanan eroziyalar əmələ gəlir. Dərinin zədələnmiş yerlərinə infeksiya daxil olduqda irinliklər yaranır. Atopik dermatitin sevimli yerləri – oynaqların qatlanma səthləri, boyunun ön və yan səthi, alın, gicqah, biləklər, əl və ayağın arxa tərəfi.

 

Atopik dermatitin diaqnostikası

 

Atopik dermatit diaqnozunu kliniki əlamətlərə və xəstənin şikayətlərinə əsaslanaraq həkim-allerqoloq qoyur. Bəzi hallarda pasiyentə E immunoqlobulinin (IgE) səviyyəsini öyrənmək məqsədiylə analiz müəyyən edirlər. Bu immunoqlobulinin yüksək səviyyəsi orqanizmin allergik reaksiyalara meylliyi haqda xəbər verir.

 

Kəskinləşməni törədən konkret allergeni aşkar etmək üçün dəridə allergik sınaqlar aparırlar. Bu sınaq zamanı bazu önü nahiyyəsində pasiyentin dərisinə kiçik dozalarda müxtəlif allergenlər daxil edirlər. Reaksiya müsbət olduqda allergenin daxil edildiyi yerdə qızarma və suluqəmələ gəlir.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

Atopik dermatiti olan insanın dərisi növbəti kontakta allergik reaksiyayla cavab verməyə “həmişə hazırdır”. Kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün, məlum allergenlərlə əlaqədən qaçınmaq lazımdır. Ona görə də atopik dermatitin müalicəsində təyin edilmiş pəhrizə riayət etmək və evi təmiz saxlamaq vacibdir. Bundan başqa yadda saxlayın ki, dərini daima qaşımaqla allergik reaksiyanı artıracaqsınız və infeksiyanın daxil olmasına imkan yaradacaqsınız.

 

Dərinin quru qalmasına imkan verməyin: hamam qəbul edin, sabundan mümkün qədər gec-gec istifadə edin, dərini nəmləndirici losyonla yuyun. Sintetik və yun paltarları çılpaq bədənə geyinməməyə çalışın (bu materiallar qaşınmanı artırırlar). Sizə daha çox geniş pambıq alt və üst paltaralar uyğundur.

 

Həkim necə kömək edəcək?

 

Atopik dermatitin müalicəsinin əsasını allergiyaya qarşı dərmanlar təşkil edir. Xəstəliyin ağırlığından asılı olaraq bu, tərkibində antihistamin maddələr olan sürtmə mazları və ya glükokortikoidlər, həmçinin peroral (daxilə qəbul edilən) preparatlar ola bilər.

 

Son illərdə atopik dermatitin müalicəsi üçün həmçinin allergen-spesifik immun terapiya istifadə edilir (SİT). Bu müalicə üsulu pasiyentin orqanizminə allergenin daxil edilməsindən ibarətdir. Bu cür müalicə nəticəsində orqanizmin həmin allergenə qarşı dayanıqlığının artması baş verir.

 

Atlasmedical.az

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Anafilaktik şok haqqında

Ümumi məlumatlar

 

Anafilaktik şok – ağır və ölüm təhlükəsi yaradan patoloji haldır. Bu hal orqanizmin bəzi yad maddələrlə (antigenlərlə) əlaqəsindən yaranır. Anafilaktik şok təcili tipli allergik reaksiyalara aiddir. Bu tipli allergiya zamanı antigenlə anticismin birləşməsi qan axınına bir sıra bioloji aktiv maddələrin (histamin, serotonin, bradikinin) ifraz olunmasına gətirir. Bu maddələr damarların keçiciliyini artırır, kiçik damarlarda qan dövranını pozur, daxili orqanların əzələlərinin spazmasına və bir sıra digər dəyişikliklərə səbəb olur. Qan periferiyada yığılır, arterial təzyiq düşür, daxili orqanlara və beyinə kifayət qədər qan getmir, bu da bayılmaların əsas səbəbidir. Orqanizmin yad maddələrə bu cür reaksiyasının qeyri adekvat, hiperergik (həddindən çox güclü) olduğunu anlamaq lazımdır. İnsanın vəziyyətinin ağırlığı orqanizmin özünün immunoloji cavabının pozulmasından asılıdır.

 

Anafilaktik şokun səbəbləri

 

Anafilaktik şokun yaranmasının ən yayılmış səbəbləri – həşərat sancması və dərman preparatlarının daxil edilməsidir (penisillin, sülfanilamidlər, zərdablar, vaksinlər və s.). Bu cür reaksiyalar qida məhsullarına (şokolad, yer fındığı, portağal, manqo, müxtəlif növ balıqlar), nəfəs alarkən tozcuq və toz allergenlərin daxil olmasına qarşı daha az yaranırlar.

 

 

Anafilaktik şokun simptomları

 

Anafilaktik şokun klinikası qısa müddət içində inkişaf etməsiylə fərqlənir: simptomlar allergenlə kontaktdan  bir neçə saniyə və ya dəqiqə sonra yaranır.

 

˗          şüurun ağırlaşması;

˗          arterial təzyiqin düşməsi;

˗          tutmalar;

˗          qeyri-ixtiyari işəmə.

 

Pasiyentlərin əksəriyyətində xəstəlik istilik hissindən, dərinin hiperemiyasından, ölmək qorxusundan, baş ağrısından, döş sümüyü arxasında ağrılardan başlayır. Aryerial təzyiq birdən düşür, nəbz zəif vurur.

 

Anafilaktik şokun müvafiq sistemlərin zədələnməsinə uyğun variantları:

 

˗          dəri örtüklərinin: dərinin artan qaşınması, hiperemiyası, yayılmış örənin və Kvinke ödeminin əmələ gəlməsi;

˗          sinir sisteminin (serebral variant): güclü baş ağrıları, öyümə, yüksək taktil həssaslıq, qeyri-ixtiyari işəmə və defekasiya ilə tutmalar, bayılmalar;

˗          nəfəs orqanlarının (astmatik variant): yuxarı nəfəs yollarının selikli qişasının şişməsi və hamar əzələlərin spazması nəticəsində nəfəs tutulması;

˗          ürəyin (kardiogen şok): kəskin miokardit və ya infarkt simptomlarıyla.

Diaqnoz, adətən, klinikaya uyğun müəyyənləşir.

 

Siz nə edə bilərsiniz (anafilaktik şok zamanı ilkin yardım)?

 

Anafilaktik şok barədə ən kiçik şübhəniz varsa, dərhal təcili yardım çağırın. Həkim gələnə qədər allergenin bədənə daxil olmasını dayandırmaq lazımdır. Əgər anafilaktik şok həşərat sancması nəticəsində əmələ gəlibsə, jqutu sancı yerindən yuxari bağlamaq lazımdır. Beləliklə, allergenin ümumi qan axınına daxil olmasının qarşısını alacaqsınız. Xəstəni uzatmağa və başını yan tərəfə əyməyə çalışın ki, qusma və dil qatlamnası zamanı aspirasiya baş verməsin. Sonra boyunu, döş qəfəsini və qarını rahat nəfəs alması üçün açırlar və oksigenin qəbulunu təmin edirlər.

 

Həkim nə edə bilər?

 

Həkimin ilk addımları allergenin qana davam edən daxil olmasının qarşısını almağa yönləndirilir: preparatın daxil edilmə və ya sancı yerindən yuxarı jqut bağlayırlar yaxud epinefrin (adrenalin) daxil edirlər. Təmiz havanın daxil olmasını təmin edirlər, oksigen balışından oksigenlə təmin edirlər, allergiyaya qarşı dərmanlar daxil edirlər. Anafilaktik şokun sonrakı müalicəsi ürək-damar və tənəffüs sisteminin normallaşmasına, damarlarının keçiciliyinin azalmasına və daxili orqanlar tərəfindən fəsadların qarşısı alınmasına yönləndirilir.

 

Profilaktika

 

Anafilaktik şokun əmələ gələcəyini əksər hallarda öncədən bilmək olmur. Lakin hır hansı bir maddəyə qarşı olan allergiyaya fikir vermək lazımdır (dərman preparatı, qida məhsulu və s.) və bu məhsulun orqanizmə daxil olmasını dayandırmaq lazımdır. Daha öncə anafilaktik şok keçirmiş xəstələr, mütləq üzərlərində öz allergenin adı yazılmış vərəq daşımalıdırlar.

 

Atlasmedical.az

 

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Ürəyə xeyirli və zərərli qidalar

Müasir insanlar əksər hallarda “fast-fudların”, kafe və restoranların xidmətlərindən istifadə edərək, getdikcə daha az hallarda ev yeməkləri yeyirlər.Qeyd etmək lazımdır ki, “restoran” yeməkləri heç də gündəlik qida qəbulu üçün nəzərdə tutulmamışdır.

Ev yeməklərinə nisbətən, onların tərkibində yağlar daha çox olur. Piylənmənin əsas səbəblərindən biri də budur!

Yağlardan başqa, ev yeməklərinə nisbətən, belə yeməklərə daha çox duz da əlavə edirlər. Xörək duzunun (natrium xlor) artıq dərəcədə qəbul edilməsi isə arterial təzyiqin artmasına səbəb olur. Məsələ bundadır ki, xörək duzu orqanizmdə əlavə maye saxlamaq xüsusiyyətinə malikdir. Bu isə ürək və damar sisteminin daha artıq yüklənməsinə səbəb olur. Beləliklə, ilk növbədə ev yeməklərindən istifadə edilməsi daha yaxşıdır.

İkncisi isə, yeməklərə duzu mütləq az vurulmalı və stolun üstünə isə duz qoyulmamalıdır. Duzlu delikateslərə, konservləşdirilmiş tərəvəzlərə və s. bu kimi məhsullara gəldikdə isə, onları stolun üzərinə yalnız bayram günlərində qoymaq olar. Əgər proses çox dərin deyilsə, duzun məhtudlaşdırılması, dərman qəbul edilmədən də arterial təzyiqin normallaşmasına səbəb ola bilər. Hipertoniklər üçün yemək rasionunda duzun məhtudlaşdırılması – müalicə üsullarından biri hesab olunur.

Beləliklə, xörək duzu barədə hər şey aydındır. Bəs, yağların qəbulu necə olmalıdır? Yağların müəyyən miqdarda qəbul edilməsi orqanizm üçün vacib hesab edilir. Xolesterin, triqliseridlər və fosfolipidlər insan orqanizmində olan yağlardan hazırlanır. Hüceyrələrin divarının tərkibinə daxil olan bu maddələr, həmçinin cinsi hormonların hazırlanması və s. proseslərdə də vacib rol oynayırlar. Qida rasionunda yağların artıq olması qanda xolesterin və triqliseridlərin miqdarının artmasına səbəb olur ki, bu da aterosklerozun (piy qalıqlarının yığılması nəticəsində damar divarının qalınlaşması), hipertoniya xəstəliyinin və piylənmənin inkişaf etməsinə səbəb olur. Aterosklerozun ən qorxulu fəsadları isə miokardın infarktı, insultdur.

Qanda xolesterinin və triqliseridlərin konsentrasiyasının artmasına səbəb olan və insan orqanizmi üçün “zərərli hesab edilən yağlara” və qidalara, əsasən, heyvan mənşəli yağlar – yağlı ət, xüsusən də qırmızı ətlər (mal əti, qoyun və donuz ətləri), yumurta, yağlı süd məhsulları, kürü, heyvanların beyini və daxili orqanları aid edilir.

Xeyirli yağlara bitki yağları, balıq (qızılbalıq, tunes, skumbriya, sardina), toyuq, dəniz məhsulları, qoz, yarmalar və s. aiddir. Dietoloqların məsləhəti çox sadədir – qida rasionunuzda “qırmızı” əti, yağlı süd məhsullarını azaldın, onların əvəzinə isə xeyirli yağlara üstünlük verin.

Qızardılmış məhsullara yox, suda və ya buğda bişirilmiş yağsız ət növlərinə üstünlük verin. Əgər qızardılmış məhsullar olmadan keçinə bilmirsinizsə, qızardılma üçün az miqdarda bitki yağından (yaxşı olar ki, zeytun yağından) istifadə edin. Bu məqsədlə kərə yağından və piydən istifadə etməyin!

Yağlı xəmirdən hazırlanan məhsullardan, peçenyedən, kartof çipslərindən çox istifadə etməyin.

“Tropik” yağlarda (kokos, palma, palma çəyirdəyi) hazırlanan məhsulların qəbulunu məhtudlaşdırın.

Bildiyiniz kimi xörək duzu (natrium xlor) arterial təzyiqin qalxmasına səbəb olur. Kalium və maqnezium isə ürək üçün xeyirli elementlərdir. Belə ki, kalium ürək hüceyrələrinin fəaliyyətini yaxşılaşdırır, bədəndə olan artıq suyun xaric edilməsinə kömək edir, damarları genişləndirir. Bunun nəticəsində isə arterial təzyiq aşağı enir. Maqnezim da damarları genişləndirir, sinir sistemini sakitləşdirir, qanda xolesterinin miqdarının azalmasına kömək edir.

Ona görə də bu elementlərlə zəngin olan qidaları (ərik qurusu, ispanaq, qarabaşaq, buğda və yulaf sıyıqları, kartof, göyərti, qoz, üzüm, qara gavalı, qara qarağat, kakao) daha tez-tez hallarda yeməyə çalışın. Bundan başqa həkim təyinatına uyğun olaraq tərkibində kalium və maqnezium olan dərman preparatları da qəbul etmək olar.

Meyvələrdə, tərəvəzlərdə, yarmaların tərkibində olan sellüloz ürək üçün çox xeyirli hesab olunur. O, qanda xolesterinin miqdarının azalmasına səbəb olur. S vitamini qan damarlarının divarının möhkəmlənməsinə kömək edir.

Buna görə də daha tez-tez hallarda portağal, limon, kələm, şirin bibər, qara qarağat, itburnu dəmləməsi qəbul edin.

Ümumiyyətlə desək, əgər sağlam ürəyə sahib olmaq istəyirsinizsə, mümkün qədər çox miqdarda meyvə və tərəvəzlər, göyərtilər, müxtəlif yarmalardan hazırlanan sıyıqlar, yağsız süd məhsulları, balıq və dəniz məhsulları qəbul edin.

Tünd çay və qəhvə çox qəbul etmək olmaz – artıq dərəcədə qəbul edildikləri halda, onlar ürəyə ziyan vurmuş olurlar.

Məsləhət görülən məhsullar və yeməklər

Yarmalardan hazırlan yeməklər:

Çörək və çörək-bulka məhsulları –duzu az olan və ya duzu olmayan, dünəndən qalan kəpəkli buğda çörəyi, yağı və şirinliyi az olan peçenye, ağ çörəkdən hazırlanan suxarı.

Müxtlif sıyıqlar (yulaf, qarabaşaq və s.), makaron məhsulları.

Birinci yeməklər: yarmalardan, tərəvəzlərdən, süddən hazırlanan suplar.

Ət və balıq yeməkləri: yağlı olmayan dana əti, dərisi çıxarılmış hind quşu və toyuq əti, yağsız balıqlar.

Meyvə və tərəvəzlərdən hazırlanan müxtəlif növ yeməklər.

Süd məhsulları: yağsızlaşdırılmış süd, kefir, kəsmik.

Yumurtadan hazırlanan yeməklər: qidaya əlavə etmək üçün yumurtanın özü (həftədə 3 dənədən artıq olmamaqla), yumurtanın ağından hazırlanan yeməklər.

Şirin yeməklər (gün ərzində 100 qramdan artıq olmamaqla – şəkər hesabı ilə): bal, şəkər, kompotlar, kisellər, quru biskvit, mürəbbə, marmelad, zefir.

İçkilər: tünd olmayan çay, qəhvə, meyvə şirələri, şirin olmayan kompotlar, kisellər.

 

Saglamolun.az

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Dubin-Conson sindromu haqqında

Dubin-Conson sindromu genetik patologiya olub ilk dəfə bir-birindən müstəgil olaraq Dubun və Conson tərəfindən 1954-cü ildə təsvir edilmişdir. Dubin-Conson sindromu ömürlük yüngül sarılıqla müşayət olunan və çox az rast gəlinən qaraciyər patologiyasıdır. Bu xəstəlik zamanı natamam bilirubin mübadiləsi qeyd olunur və xəstənin qanında davamlı hiperbilirubinemiya müəyyən edilir. Yəni bu zaman qanda bilirubin normadan yüksək olur və beləliklə də dəri və selikli qişalarda toplanaraq sarılıq yaradır. Adətən qanda ümumi bilirubinin miqdarı 34-85 mkmol/l olur (Norma: <17 mkmol/l ). Bəzən qanda ümumi bilirubin 340-430 mkmol/l-ə qədər yüksələ bilər.

Hiperbilirubinemiyalar birləşmiş və sərbəst olmaqla iki hissəyə bölünürlər. Dubin-Conson sindromu birləşmiş hiperbilirubinemiya hesab edilir. Bilirubinin suda həll olunma qabilyyəti aşağı olduğu üçün o xüsusi proteinə birləşdirilərək qaraciyərdə öd daxilinə nəql edilir. Odur ki, normada qanda birləşmiş  bilirubin sərbəst bilirubinə nisbətən çox olur. Öz növbəsində birləşmiş hiperbilirubinemiyalar zamanı qanda birləşmiş bilirubin üstünlük təşkil edir. Sərbəst bilirubindən fərqli olaraq birləşmiş bilirubin daha az toksikdir. Odur ki, Dubin-Conson sindromu orqanizm üçün ciddi bir problem törətmir.

Dubin-Conson sindromu alkoqol qəbulu, hamiləlik, infeksiyalar, kotraseptivlərin istifadəsi və digər hepatotoksik faktorların təsiri ilə ağırlaşa bilər. Bilirubinin qanda çox yüksək miqdarda olması baş beyin və digər orqanları zədələyə bilər.

Əlamətlər

Yüngül sarılıq davamlı sarılıq Dubin-Conson sindromunun yegənə alamətidir. Sarılıq bir çox hallarda yetkinlik dövrünə qədər olmaya bilər. Dubin-Conson sindromunun kardinal əlamətlərindən biri qaraciyərin öz normal çəhrayı rənginin qaraya çevrilməsidir. Bunun səbəbi hepatositlərdə tünd qranulyar piqmentin toplanmasıdır.

Səbəbi

Dubin-Conson sindromu MRP2 adlanan gendə baş verən mutasiya nəticəsində meydana çıxır. Bu gendə olan mutasiya birləşmiş bilirubinin ekskresiyasını, yəni qaraciyər hüceyrələrindən xaric edilərək öd yollarına atılmasını çətinləşdirir. Bəzi mütəxəssilər digər genlərində rolunun ola biləcəyini güman edirlər. Dubin-Conson sindromunun kardinal əlamətlərindən biri qaraciyərin öz normal çəhrayı rənginin qaraya çevrilməsidir. Bunun səbəbi hepatositlərdə tünd qranulyar piqmentin toplanmasıdır.

Müayinə

Dubin-Conson sindromunun diaqnostikası üçün bilirubin, sidik testləri və qaraciyər biopsiyası təklif edilə bilər.

Müalicəsi

Dubin-Conson sindromunu genetik patologiya olduğu üçün tam aradan qaldırmaq mümkün deyil. Yalnız bəzi hallarda qanda  bilirubinin miqdarını azaltmaq üçün Fenobarbital istifadə edilir. Qaraciyərdə funksional pozğunluqlar yarandığı hallarda hepatoprotektiv müalicə tətbiq edilə bilər. Adətən Dubin-Conson sindromu xoş gedişə malikdir və xəstənin ömrünü qisaltmır.

 

Etibb.org

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Dəriyə qulluq qaydaları

Hər bir qadın üz dərisini cavan və sağlam görmək istəyir. Qışda bu daha problemli olur ki, üz dərimiz daim isti və soyuq, quru və nəm havanın növbələşməsinə məruz qalır.

Nəticədə dərimiz stres vəziyyətinə düşür. Onun müdafiə funksiyaları azalır, dəri qabıq verir, üzərində genişlənmiş kapilyarlar toru, ləkələr əmələ gəlir.

Bu səbəbdən üz dərimizin məhz qış fəslində müdafiəyəyə və reabilitasiyaya daha çox ehtiyacı var.

Tanınmış kosmetik şirkətlər qış fəsli üçün xüsusi məhsullar buraxır. Bu məhsulların üzərində “qoruyucu” (“защитный”) və “qış üçün” (“зимний”) qeydləri olur. Bundan əlavə kosmetik vasitənin məhz hansı dəri tipi üçün (quru, yağlı, normal) nəzərdə tutulması haqqında olan qeydinə də mütləq fikir vermək lazımdır. Qışda dərimiz tez-tez quruyur. Lakin dərisi yağlı olan insanlar hətta qışda quru dəri üçün olan kremlər və s. vasitələrdən istifadə etməməlidir. Quru dəri üçün olan kremlərin tərkibində elə komponentlər var ki, hətta qışda yağlı dəridə civzələrin artmasına səbəb olur.

Satışda olan “universal” qış kremlərinin istifadəsinə də ehtiyatla yanaşın – bu kremlər hər insana uyğun gəlmir (kosmetoloqla məsləhətləşin və ya dərinizin kiçik bir hissəsində sınayın).

Hər bir kremin tərkibinə (o cümlədən də qış kremlərin) su daxildir. Bu səbəbdən hətta qış kremləri evdən ən azı 30 dəqiqə çıxdıqdan əvvəl çəkmək lazımdır. Bu bütün su ilə olan prosedurlara da aiddir. Əks halda dəriniz qabıq verəcək və çatlayacaq.

Qış fəslində üz dərisinə qulluğunun əsas qaydası: səhər – qidalanma və müdafiə, axşam – nəmləndirilmə və qidalanma.

Səhərlər dərinin təmizlənməsi zamanı kosmetik gel, köpük və s. bu kimi vasitələrdən imtina etmək daha yaxşı olar. Bu vasitələr dərinin üzərində olan qoruyucu piy qatını dağıdaraq dərini müdafiəsiz edir. Xüsusi termal sudan və ya tərkibində spirt olmayan tonikdən istifadə etdikdən sonra dərinizə xüsusi qoruyucu krem çəkin (nəmləndirici yox!), 15-20 dəqiqə gözlədikdən sonra kremin artığını salfetlə silin və daha sonra dekorativ kosmetikanı çəkin.

Qış aylarında skrablardan tez-tez istifadə etmək olmaz.

Qışda istifadə etdiyiniz dekorativ kosmetikada da müəyyən dəyişiklikər etmək lazımdır. Belə ki, pudra əvəzinə krem-pudradan istifadə edin, dodaq üçün olan parıltını yağlı pomada ilə əvəz edir. Kosmetika dəridə qoruyucu təbəqə yaradır ki, dəriniz daha yaxşı müdafiə olunur. Qışda suya davamlı olan kosmetikadan çox nadir hallarda istifadə edin.
Qışda meyvə və tərəvəzlər az olur ki, bizim orqanizmimiz (o cümlədən də, dərimiz) vitamin çatışmazlığından əziyyət çəkir. Bu səbəbdən qışda qidalandırıcı maskaları yayla müqayisədə daha tez-tez (həftədə 2-3 dəfə) etmək lazımdır.

Qış aylarında bu kimi üz maskalar etmək olar:

1. 2 xörək qaşığı yağlı kəsmik 1 xörək qaşığı zeytun yağı və 1/2 limon şirəsi ilə qarışdırılır və təmiz üz dərisinə çəkilir. Maskanı üzünüzdə 20 dəqiqə ərzində saxlayın.

2. 2 xörək qaşığı xama 1 çay qaşığı şaftalı yağı (apteklərdə və supermarketlərdə satılır) ilə qarışdırılır və təmiz dəriyə şəkilir. Maskanı üzünüzdə 20 dəqiqə ərzində saxlayın.

3. Kök sürtgəcin xırda gözündən keçirilir, üzərinə çiy yumurtanın sarısı, 1 qaşıq zeytun yağı və 1/2 limonun şirəsi əlavə olunur və qarışdırılır. Maskanı üzünüzdə 20 dəqiqə ərzində saxlayın.

4. 2 xörək qaşığı yulaf yarması unu 1 çay qaşığı ərik yağı və 1 xörək qaşığı kələm şirəsi ilə (kələmi sürtgəcdən keçirin və tənzifdən sıxın) qarışdırılır və təmiz üz dərisinə çəkilir.

Nəzərinizə çatdıraq ki, əgər dəriniz çox yağlıdırsa və üzərində civzələr və sızanaqlar varsa, bu maskalardan istifadə etmək olmaz!

Hər axşam xüsusi gecə qidalandırıcı və nəmləndirici kremlərindən istifadə edin. 20 dəqiqədən sonra kremin artığını dəridən salfetlə silin.

Mənbə: www.medsovetinfo.net

Saglamolun.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Narın orqanizmə faydaları

Tövratda və Quranda adı çəkilən nar insan üçün ən xeyirli bitkilərdən biridir. Nar vitamin (A, C, B, P,E) və mikroelementlərlə (kali, kalsium, yod, mis, dəmir və s.) olduqca zəngindir.

 

Narda olan antioksidantlar orqanizmdə yaranan müxtəlif zərərli maddələrlə (şlaklar, toksinlər) mübarizə aparmağa kömək edir, orqanizmi cavanlaşdırır. Tədqiqatçılar narın xərçəngin profilaktikasında böyük rolu olduğunu sübut edirlər.

Nar insanın ürək-damar, mədə-bağırsaq, immun və s. sistemlərinə çox müsbət təsir edir, qanda hemoqlobinin səviyyəsini artırır. Nar qurdqovucu təsirə malikdir.

Nar qan təzyiqini və qanda olan qlyükozanın səviyyəsini aşağı salır və bu səbəbdən nar hipertonik və diabetiklər (təbii ki, az miqdarda və turş sortlar) üçün çox xeyirlidir.

İnfeksion xəstəliklər və cərrahi əməliyyatlardan sonra nar şirəsinin istifadə edilməsi orqanizmi tez bir zamanda bərpa olunmasına kömək edir. Nar şirəsi insanın iştahasını artırır və immun sistemi möhkəmləndirir.

Nar şirəsi ilə bağlı Sizə bir məsləhət verə bilərik. Mədənin selikli qişasını güclü qıcıqlandıran və dişlərin emalına mənfı təsir göstərə bilən bu şirə mütləq digər bir şirə ilə (məsələn, kök, çuğundur şirəsi ilə) və ya qaynanmış su ilə 1/1 bərabərlikdə qarışdırılmalıdır.

Nar iltihabəleyhinə təsirinə malik olduğuna görə stomatit, tonzillit (angina) və s. infeksiya, virus və bakteriyalar tərəfindən törədilən xəstəliklər zamanı istifadə oluna bilər. Bunun üçün  ilıq şəkildə olan su ilə qarışdırılmış nar şirəsi ilə ağız boşluğunu və boğazı qarqara etmək lazımdır.

İshal zamanı narın qabıqlarını qaynadıb gün ərzində 3-4 dəfə içmək lazımdır. Bu çox yaxşı nəticə verir.

Lakin bunu da bilmək lazımdır ki, bəzi xəstəliklər zamanı nar və nar şirəsinin istifadəsi qadağandır. Bu xəstəliklərin sırasında – mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, qastrit, pankreatit, tez-tez təkrar olunan qəbizliklər.

 

Saglamolun.az

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Dodaqlara qulluq haqqında

Dodaq dərisində piy vəzilərin olmadığı üçün dodaqların səthi daha həssas olub qurumağa və qabıq verməyə meylli olur. Bu hal vitaminlərin çatışmazlığı, orqanizmin bir sıra xəstəlikləri, streslər, uzun müddət soyuq havada qaldıqda və s. nəticəsində baş verir. Dodaqların qurumasının səbəblərindən biri də siqaret çəkilməsi, həmçinin krem və ya pomadaya qarşı allergiyanın olmasıdır. Bir sıra hallarda dodaqların qırmızı haşiyəsinin iltihablaşması prosesinin səbəbi günəş şüalarına qarşı yüksək həssaslığın olmasıdır. Bu halda çölə çıxmamışdan qabaq dodaq dərisinə tərkibində günəşdən qoruyucu filtrlər olan krem və ya pomada sürtmək tövsiyə edilir (çimərlikdə günəş vannaları qəbul edərkən də bu cür etmək lazımdır). Yadda saxlayın ki, şaxtalı və küləkli havada dodaqları yalamaq olmaz. Bunu etməklə siz onun qoruyucu səddini xaric edirsiniz ki, bunun da nəticəsində dodaqlar qurumuş olur. Şaxtalı havalarda dodaqların səthinə bir neçə qat yağlı pomada sürtmək lazımdır.

Bəs dodaqları necə gözəl və sağlam etmək olar? Buna nail olmaq üçün dodaqları hər gün səliqə ilə, dərini dartmadan təmizləmək lazımdır. Heç bir halda dodaqlarınızda pomada ilə yatmaq olmaz. Daimi olaraq davamlı dodaq pomadalarından da istifadə etmək olmaz.Dodaqları təmizləmək üçün üzərinə kosmetik süd və ya xüsusi yumşaq lasyon sürtülmüş pambıq disklərdən istifadə etmək lazımdır.

Orta hesabla 2 həftədə 1 dəfə olmaqla dodaqlara pilinq (skrablama) etmək lazımdır. Bu yolla biz onları ölmüş hüceyrələrdən təmizləyərək, dodaq dərisində qan dövranının və maddələr mübadiləsinin yaxşılaşmasına nail oluruq. Hazırda məhz dodaqların zərif dərisi üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif çeşidli xüsusi skrablar əldə etmək olar. Bu məqsədlə tərkibində polietilen qranulaları (dənələri) olan skrablara üstünlük verməyinizi məsləhət görürük. Belə ki, onlar dodaq dərisini daha incəliklə təmizləyirlər. Heç bir halda dodaqlar üçün içərisində bərk hissəcikləri olan skrablardan istifadə etməyin!

Hal-hazırda satışda qommaj adlanan kosmetik vasitələr (krem) vardır. Qommaj dəriyə sürtüldükdə dərinin ölmüş qatını zərifliklə əridir. Qommajdan dodaqların zərif dərisi üçün də istifadə etmək olar.

Dodaqlar üçün skrabı ev şəraitində də hazırlamaq olar. Bunun üçün yulaf yarmasını (“herkules”) gəhvə üyüdücü maşında xırdalayaraq, üzərinə bal və ya yağı az olan xama əlavə edib qarışdırın. Yumşaq salfeti ilıq suda isladın, yaxşıca sıxıb 3-5 dəqiqə müddətinə dodaqlarınızın üzərinə qoyun. Sonra hazırladığınız qarışığı (skrabı) dodaqlarınıza sürtün və ağız bucaqlarından mərkəzə doğru olmaqla yüngül masajedici dairəvi hərəkətlər edin. Bu proseduranı dodaqlar önə çəkilmiş vəziyyətdə (sanki öpüşürsünüz) etmək daha rahat olur.

Təmizlənməsindən savayı, dodaq dərisinin qidalandırılması və nəmləndirilməsi də tələb olunur. Onun nəmləndirilməsi və qidalandırılması üçün xüsusi vasitələrdən istifadə edilməsi daha yaxşı olar. Bu məqsəd üçün xüsusi dodaq balzamları və müalicəvi pomadalar vardır. Onları makiyajın altından da çəkmək olar. Onlar dodaq dərisinin qurumasının və çatlamasının qarşısını almaqla yanaşı, müalicəvi təsir də göstərirlər. Belə ki, onların təsirindən dodaqlar günəşin və küləyin zərərli təsirindən də qorunur, dodaqda olan kiçik çatlar isə sağalır. Bundan başqa, krem şəklində olan xüsusi qidalandırıcı vasitələr də mövcuddur ki, onlar həm dodaq dərisini qidalandırır, həm də nəmliyini saxlayır. Onlardan axşam saatlarında istifadə etmək məsləhət görülür. Kremi dodaqlarınıza sürtdükdən sonra barmaqlarınızın yastıqçaları ilə onları yüngülcə döyəcləyin.

Dekorativ kosmetik vasitələrdən istifadə etməyən qadınlar da istənilən halda dodaqlarının qurumasına yol verməmək üçün dodaqlarına krem, balzam və s. nəmləndirici və qidalandırıcı vasitələri sürtməlidirlər. Mağazalarda satılan vasitələrdən savayı, dodaqlara bu məqsədlə kərə və ya bitki yağı və xama da sürtmək olar.

Dodaqların qırmızı haşiyəsinin quruluğu zamanı dodaq pomadasından istifadə etməzdən əvvəl, dodaqlara gigiyenik karandaş və ya qidalandırıcı krem sürtmək lazımdır. Sizin bütün səylərinizə baxmayaraq dodaqlarınızın dərisi yenə də quru qalırsa, çatlayırsa, qabıq verirsə və s., bu halda mütləq həkimə müraciət edin. Çünki dodaqlardakı bu proseslər hər hansı bir dəri və ya daxili orqanın xəstəliyi nəticəsində də baş verə bilər.

 

Saglamolun.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Üz maskaları

Üz dərisindəki bir çox problemləri aradan qaldırmaq üçün kosmetik üz maskalarından istifadə edilməsi məsləhət görülür.

 

Üz üçün kosmetik maska seçərkən hazırkı anda dərinizin nəyə daha çox ehtiyacı olduğunu müəyyən etmək lazımdır. İşlədilmə məqsədinə görə üz maskalarının aşağıdakı növləri ayırd edilir: təmizləyici maskalar; qabıqtökücü maskalar; ağardıcı maskalar; nəmləndirici maskalar; qidalandırıcı maskalar; cavanlaşdırıcı maskalar.

 

 

Qabıqtökücü maskaları çox tez-tez istifadə etmək olmaz. Bu, dərinin qıcıqlanmasına səbəb ola bilər. Ancaq yağlı dərilər üçün bu daha xeyirli hesab edilir. Dəri həddən artıq quru və həssasdırsa, qabıqtökücü maskalardan istifadə edilməsi, ümumiyyətlə, məsləhət görülmür! Qan damarları genişlənməyə meylli olan qadınlara da qabıqtökücü maskalardan istifadə etmək olmaz (qan dövranını stimullaşdırdığı üçün) edilməlidir.

Nəmləndirici maskalar quru dəri üçün çox zəruri hesab edilir. Qidalandırıcı maskalardanistifadə edilməsinə istənilən dəri tiplərində ehtiyac olur.

Kosmetik firmaları tərəfindən buraxılan cavanlaşdırıcı maskalardan yalnız 30 yaşından sonra istifadə etmək olar. Bu maskalar dəri hüceyrələrinin bərpa edilməsini aktivləşdirir, dərinin qocalmasını ləngidir, dəridə olan maddələr mübadiləsini bərpa edir. Belə maskaların tərkibinə vitaminlər, mikroelementlər, antioksidantlar (qocalmaya mane olan maddələr), müalicəvi otların şirələri, bəzi hallarda hormonlar, plasentar kollagen (qoyun plasentasının ekstraktı) və s. maddələr daxildir.

Kosmetika istehsal edən şirkətlər, geniş çeşiddə olmaqla, istənilən dəri tipində istifadə edilə bilən maskalar təklif edirlər. Ev şəraitində də kifayət qədər effektli  maskalar  hazırlamaq olar. Növbələşdirməklə nəmləndirici və qidalandırıcı maskaları həftədə 2-3 dəfə tətbiq etmək olar. Maskaları bundan az hallarda olmaqla istifadə etdikdə, onlardan arzu olunan effekti almaq olmur. Maskalardan daha tez-tez istifadə etdikdə isə bu, dərinin qıcıqlanmasına və zəifləməsinə səbəb ola bilər. Yaddan çıxarmaq olmaz ki, istənilən kosmetik vasitələr kimi, maskaları da sizin dərinizin tipinə uyğun olmaqla seçmək lazımdır.

Dərinizdə sızanaq və civzələr varsa, maskalardan (təmizləyici maskalardan savayı) istifadə etməyin – əvvəlcə onları müalicə edin! Üz dərisində tüklərin artıq şəkildə inkişaf etməsi və onun səthində xeyli genişlənmiş damarların olması hallarında, maskaların tətbiq edilməsi əksgöstəriş hesab edilir!

İstənilən maskanı üzə çəkməkdən qabaq dərini diqqətlə təmizləmək vacib hesab edilir. Buxar vannası, duş və skrabla təmizlənmədən sonra dəriyə sürtülmüş maskalar çox yaxşı effekt verir. İlıq və azca nəm olan dəri özünə lazım olan bütün maddələri maskanın tərkibindən ala bilir.

Maskanı dəriyə masaj xətləri üzrə çəkmək lazımdır. Maskanı dəriyə kiçik fırça, süngər (“qubka”), pambıq tampon və ya əl ilə sürtmək olar. Yadda saxlamaq lazımdır ki, dəriyə maska çəkmək üçün istifadə edilən hər bir əşya (və ya əl) mütləq çox təmiz və ya birdəfəlik olmalıdır!

Əgər sizin dəriniz həssasdır və siz hər hansı bir maskanı ilk dəfə olaraq tətbiq edirsinizsə, dərinizin bu maskaya olan həssaslığını yoxlayın. Bu məqsədlə az miqdarda maska kütləsini dərinizin kiçik bir hissəsinə (məsələn, qulağınızın arxasına, dirsək büküşünə) sürtün. Bir müddət keçdikdən sonra bu hissədə səpgilər, qızartı, qaşınma baş verərsa, belə maskadan imtina edin.

Üz dərisi üçün nəzərdə tutulan maskaları gözlər və dodaqlar ətraflarına, dodaqlara, qalxanvari zonasında çəkmək olmaz. Bəzən maskanı gözlər, dodaqlar və burun uçün xüsusi dəliklər açılmış tənziflərlə edirlər. Maska edərkən yumulmuş göz qapaqlarının üzərinə nazik şəkildə kəsilmiş xiyar, ot dəmləməsi, yaşıl və ya qara çayla isladılmış pampıq tamponlar qoymaq olar.

Maskaların təsir müddəti 20-30 dəqiqəyədək davam edir. Maskanı üz dərisində bundan artıq müddətdə saxladıqda o, dərinin şişkinləşməsinə, qıcıqlanmasına, dartılmasına və digər fəsadlara səbəb ola bilər. Üzün dərisinə maska çəkdikdən sonra rahat uzanın (üzün dərisi hərəkətsiz olmalıdır).

Maskanı adətən ilıq su ilə yuduqdan sonra dərinizi lasyonla və ya toniklə silərək, sonra dəri tipinizə uyğun qidalandırıcı və ya nəmləndirici (dərinizin vəziyyətindən asılı olaraq) krem çəkmək lazımdır.

Üz maskasını axşam, yatmamışdan əvvəl etmək daha xeyirli hesab olunur. Əgər maska ev şəraitində hazırlanacaqsa, onu bilavasitə işlədilməsindən əvvəl hazırlamaq və tez bir zamanda da istifadə etmək məsləhət görülür.

 

Saglamolun.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Kəkələmə problemi haqqında

Bir çox uşaqlar və valideynlər kəkələmə problemi ilə üzləşir. Xəstəlik olmasa da, bu ciddi bir problemdir.

Kəkələmə adətən 3-5 yaşlar arasında olan uşaqlarda inkişaf edir. Oğlanlarda qızlarla müqayisədə bu pozulma daha tez-tez hallarda inkişaf edir.

Bu günə kimi tibbdə kəkələmənin inkişaf etmə mexanizmi dəqiq təyin olunmayıb. Kəkələmənin inkişaf etmə səbəbləri arasında:

- uşağın baş beyinin funksiyalarının müxtəlif səbəblərə görə (doğuş travması, asfiksiya, baş-beyin travmaları – beyinin silkələnməsi və s., beyini zədələyən infeksiyaların keçirilməsi və s.) pozulması;

- ağır psixoloji travmalar – güclü qorxu (və ya bəzən güclü sevinc), valideynlərlə (adətən ana ilə) ayrılıq və s.

- uşağın psixikasına mənfi təsir edən uzunsürən vəziyyətlər – valideynlərin arasında olan və tez-tez təkrarlanan münaqişələr, informasiya ilə artıq dərəcədə yüklənmə (uşaqlar eyni zamanda bir neçə inkişaf dərnəklərinə yazılır; onlara eyni zamanda bir neçə dil öyrədilir və s.), ailədə poliqlossiya – ikidillilik (məsələn, valideynlər ikidilli olduqda) və s.

Solaxay uşaqları sağ əli ilə yazmağa öyrətmək də kəkələməyə təkan verə bilər.

Bəzən kəkələmə uşaqlarda özünü kəkələyən ailə üzvünə bənzətmə reaksiyası kimi inkişaf edir. Lakin bu halda da uşaq müalicə olunmalıdır.

Kəkələyən uşaqlar həmyaşıdlarla ünsiyyətdə, uşaq bağçasında, məktəbdə müxtəlif problemlərlə üzləşir ki, bu da onların davranışına, xasiyyətinə mənfi təsir edir. Belə uşaqların bir hissəsi digər uşaqlarla ünsiyyətdən çəkinir, tək oynamaq xoşlayır, qapalı və təcavüzkar böyüyür.

Kəkələyən uşaqlarda “loqofobiya” inkişaf edə bilər (uşaq danışmaqdan qorxur, çəkinir). Bütün bunlardan qurtarmaq üçün kəkələyən uşağı mütləq müalicə etmək lazımdır. Gözləməyin ki, kəkələmə müstəqil şəkildə keçəcək.

Uşaqda ilk kəkələmə simptomları hiss etdikdə dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır. Həkimlərin fikirinə görə, kəkələmə başlanğıc mərhələsində daha tez və uğurla müalicə olunur. Bu çox vacibdir! Kəkələmə problemi ilə eyni zamanda iki mütəxəssis məşğul olmalıdır – uşaq nevropatoloqu (və ya psixonevroloq) və loqoped. Yalnız bu halda kəkələmə problemi həll oluna bilər.

Valideynlər və digər ailə üzvləri kəkələyən üşaqlarla düzgün davranmalıdır.

- Kəkələyən uşaq sakit və mehriban şəraitdə yaşamalıdır. Uşaq daim hiss etməlidir ki, onu sevirlər. Bu müalicənin lazım olan effekt verməyi üçün ən əsas şərtlərdən biridir.

- Qonaqlıqlar, səsli-küylü kompaniyalar  və s. minimuma çatdırmaq lazımdır. Güclü televizor və maqnitofon səsləri da əks göstərişdir.

- Kəkələyən uşaq uzun müddət televizora baxmamalı və kompüterdə oynamamalıdır (xüsusilə yatmazdan əvvəl).

- Uşağı heç vaxt qorxuzmayın, ona qorxulu və həyacanlı nağıllar, hekayələr danışmayın və qaranlıq otaqda tək saxlamayın.

- Uşaqla hər zaman səlis və aydın danışın, danışarkən tələsməyin və uşağı tələsdirməyin. Ona çətin sözləri və ifadələri öyrətməyin.

- Ailənizdə adətən iki dildə danışdıqda, bundan mütləq imtina etmək lazımdır. Uşaqla yalnız bir dildə danışın.

- Kəkələyən uşağı heç vaxt danlamayın. Uşaq qəsdlə “pis” danışmır.

- Əsas müalicədən əlavə kəkələyən uşağın immunitetini daim möhkəmləndirin, düzgün və xeyirli qidalandırın, uşaqla tez-tez açıq havada gəzin, bədən tərbiyyəsi ilə məşğul olun.

- Kəkələyən uşaq mütləq kifayət qədər yatmalıdır.

- Kəkələyən uşağın rəqs və musiqi ilə məşğul olması çox xeyirlidir. Nəğmə dərsləri zamanı uşaq düzgün nəfəs almağı öyrənir, bu isə kəkələyən uşaq üçün çox vacibdir.

- “Leqo” kimi xırda detallardan ibarət olan konstruktorlarla işləməsi də kəkələyən uşaqlar üçün olduqca xeyirlidir. Bəzi loqopedik metodikalar məhz “Leqo” konstruktorlarla işləməsi ilə bağlıdır.

Kəkələmə mürəkkəb bir problemdir. Bu pozulmanın müalicəsi adətən uzun müddət ərzində həyata keçirilir və həm uşaqdan həm də onun valideynlərdən böyük səbir və məsuliyyət tələb edir. Bəzən tam sağaldıqdan sonra kəkələmə yenidən “qayıda” bilər. Heç vaxt ruhdan düşməyin və əlinizdən gələni etməyə çalışın.

 

Saglamolun.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Sidik rənginin dəyişməsi

Insan hər zaman öz orqanizminə qarşı çox diqqətli olmalıdır. Bəzən “kiçik” pozulmalar müxtəlif ağır xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Bu səbəbdən orqanizmin fəaliyyətində baş verən hətta ən kiçik pozulmalar həkimə müraciət etmək üçün səbəb olmalıdır.

Normal sidik şəffaf və açıq sarı (saman) rəngində olur. Təzə sidik, demək olar, iysizdir. Lakin havanın təsiri nəticəsində sidikdə müəyyən proseslər baş verir ki, nəticədə ifraz olunduqdan bir müddət sonra sidiyin iyi dəyişilir (kəskin ammiak iyi gəlir).

Sidiyin rənginin və iyinin birdən dəyişilməsi narahatçılıq üçün səbəb yaradır. Bu halda mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. İlk növbədə terapevtə müraciət edin. Lazım olan müayinə və analizlərədn sonra terapevt sizi digər həkimlərin (uroloq, endokrinoloq və s.) müayinələrinə göndərə bilər.

Nəzərinizə çatdıraq ki, bəzi qida məhsulların qəbulu sidiyə qeyri-adi iy və rəng verə bilər. Məsələn, sarımsaq, qıtığotu kökü (“xren”), mərəçüyüd sidiyin iyini dəyişir. Çuğundurdan sidiyin rəngi qırmızımtıl ola bilər.

Bəzi dərman preparatların qəbulu da sidiyin iyinə və rənginə təsir edə bilər. Belə ki, B vitaminlər qrupu, amoksisillin, ampisillin və bəzi digər dərman preparatları sidiyin iyini dəyişir. Adətən bu haqda dərmanın annotasiyasında məlumat verilir.

Bütün digər hallarda sidiyin xarakteristikalarının dəyişilməsi müxtəlif və bəzən çox təhlükəli xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. Bu xəstəliklərin arasında:

Pielonefrit böyrəklərin iltihabıdır. Bu çox təhlükəli xəstəlikdir. Sidiyin iyinin kəskin dəyişilməsi və bel nahiyəsində olan dartıcı ağrılar pielonefritin əlamətləri sayılır. İlkin mərhələlərdə aşkar olunduqda peelonefrit daha tez və uğurla müalicə olunur.  Müalicəsiz buraxılmış pielonefrit müxtəlif ağırlaşmalara, o cümlədən böyrək çatışmazlığına, səbəb ola bilər.

Sistit sidik kisəsinin iltihabıdır. Bu xəstəlik zamanı sidik bulanlıq olur, onun iyi kəskin və xoşagəlməz olur.

Uretrit sidik kanalın iltihabıdır. Bu halda sidik ifrazı zamanı ağrılar baş verir, sidikdə irinli və qanlı ifrazatlar olur ki, nəticədə sidiyin iyi və rəngi pisləşir.

Sidik-cinsiyyət yolları infeksiyaları (xlamidioz, vaqinoz və s.). Cinsiyyət və sidik ifrazatı olqanları bir birinə yaxın yerləşir və bu səbəbdən bir çox hallarda mikroblar bir orqandan digərinə asan miqrasiya edir. Bunun nəticəsində sidik yollarında iltihab inkişaf  edir. Bu pozulmanın simptomları – sidiyin bulanıq olması və sidiyin kəskin və xoşagəlməz iyi.

Susuzlaşma zamanı sidiyin rəngi tündləşir, iyi isə kəskin olur. Susuzlaşma ishal fonunda və ya insan müxtəlif səbəblərə görə kifayyət qədər su içmədikdə inkişaf edə bilər.

Şəkərli diabet zamanı sidik ifrazı tezləşir, sidiyin iyi isə “şirinləşir” (alma iyini xatırladır). Xəstənin vəziyyəti ağırlaşdıqca onun sidiyindən kəskin aseton iyi gəlməyə başlayır. Bu çox təhlükəli simptomdur. Bu halda lazım olan tədbirlər görülmədikdə xəstədə diabetik koma inkişaf edə bilər.

Aclıq zamanı da sidiyin iyi dəyişilir, kəskin olur.

Qara ciyərin funksiyalarının ciddi pozulması olan qara ciyər çatışmazlığı zamanı sidiyin rəngi tündləşir (tünd pivə rəngində olur), iyi isə dəyişilir.

Ehtiyyatlı olun! Əgər Siz özünüzdə bir neçə gün ərzində yuxarıda sadaladığımız simptomların heç olmasa birini müşahidə etsəniz, mütləq həkimə müraciət edin.

 

Saglamolun.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz. İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz.