Duodenit nədir?


Onikibarmaq  bağırsağın  iltihabi  xəstəliyidir. Çox  zaman  kişilərdə  rast  gəlinir. Kəskin  və xroniki, yayılmış və məhdud  ( əsasən soğanağın  iltihabı – bulbit )   formaları ayırd  edilir.

Kəskin  duodenit  mədənin  və bağırsağın  xəstəliyi  ilə  birgə – kəskin   qastroenterit,  qastroenterokolit   şəklində  müşahidə  olunur, kataral, eroziv- xoral, fleqmonoz  olur.

Etiologiya. Patonogenezi:  Qida toksikoinfeksiyaları , həzm  traktının  selikli qişasını qıcıqlandıran   maddələrlə  zəhərlənmə, kəskin  qidaların alkoqolla  birgə qəbulu, 12  barmaq bağırsağın  selikli qişasını yad  cisimlə qıcıqlanması  əsas faktorlardır.

Simptomlar. Klinik  gedişi: Epiqastral  nahiyədə  ağrı bulantı, qusma, ümumi  zəiflik epiqastral nahiyəyə  palpasiya  zamanı ağrı hissi  xarakterikdir. Nadir  müşahidə  olunan  fleqmanoz  duodentdə  xəstənin ümumi vəziyyəti  kəskin  pisləşir, epiqastral  nahiyyədə və qarın  divarında  əzələlərin  gərginliyi  müşahidə  olunur. Şotkin -Blümberq  simptomu  “+” olur, qızdırma, neytrofil  leykositoz, EÇS yüksəlməsi   təyin olunur.  Dudenal  zondlama və  duedonofibroskopiya  əks  göstərişdir. Kəskin  kataral  və  eroziv – xora  duedenit  adətən  öz-özünə  sağalma ilə  bitir. Təkrarı duodenit  xroniki  hala  keçir. Fleqmonoz  duodenitdə  proqnoz  ciddidir.  Ağırlaşmalar – bağırsaq qanaxmaları, bağırsaq  divarının  perforasiyası  kəskin pankreatit  mümkündür.

Müalicə: Pəhriz, yataq rejimi, mədənin  yuyulması  ,spazmolik,xolinolitik   preperatlar, fleqmanoz  duodenitdə  antibektarial və  operativ  terapiya birgə  aparılır.

Xroniki duodenit - səthi, atrofik, intersitsial, hiperplastik  və ya  eroziv xoralı olur.

Etiologiyası. Patogenezi: Qeyri müntəzəm  qidalanma, tez-tez qıcıqlandırıcı, qaynar  qidalar, alkoqol  qəbul  etmək  xroniki  duodentə  gətirib  çıxaran amillərdir. I-li xroniki  duodenit, xroniki qastritdə  mədə  və  12 barmaq bağırsağın  xora  xəstəliyində, xroniki pankreatitdə, lyamblioz, qida  allergiyası, uremiyada  müşahidə  olunur. Qıcıqlandırıcı  agentin  bilavasitə  təsiri  ilə  yanaşı  xroniki  duodenitdə  aktiv  mədə  şirəsinin  12 barmaq bağırsağın   selikli qişasına təsiridə  əhəmiyyətə   malikdir.

Simptomlar. Klinik gedişi:  Epiqastral   nahiyyədə  daimi, küt xarakterli, xora  ağrılarına bənzər ağrılar, qidadan sonra   qarının  yuxarı hissəsində dolma hissiyatı, iştahın  azalması, bulantı, bəzən  qusma xarakterikdir. Palpasiyada  epiqastral   nahiyədə dəridə  ağrılar  təyin  olunur.

Diaqnoz  duodeno-fibroskopiya ilə  qoyulur. Lazım  olduqda selikli  qişadan bioptat  götürülür. Rentgenoloji  əlamət az   xarakterikdir. Gedişi uzunmüddətlidir. Kəskinləşmə dövrləri  ilə  müşahidə  olunur. Müalicəyə tabe  olur. Ağırlaşması – bağırsaq  qanaxması ( eroziv  xoralı formasında)

Müalicə:  Pəhriz  təyin  olunur. Antasit, spazmolik, qanqliobliktorlar, xolinolitiklər  təyin  olunur. Regenerasiya  proseslərin  yaxşılaşdırmaq  üçün vitaminlər  təyin  olunur.  Xroniki  duodenitli  xəstələr  dispanser  nəzarətində  olmalıdır.  Profilatika  üçün  müntəzəm  düzgün  qidalanma, alkoqoldan   imtina   və  xroniki duodenitlə  gətirib  çıxaran  xəstəlikləri  müalicə etmək  lazımdır.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Ağcaqanadlardan necə qorunmalı?

Yayda ağcaqanadlar ən böyük problemlərdən birinə çevrilir. Ağcaqanadlarla mübarizədə insanlar müxtəlif vasitələr istifadə edir.

Lakin onu da bilmək lazımdır ki, bu vasitələr heç də ziyansız deyil və onların düzgün istifadə edilməməsi insanın səhhətinə ciddi ziyan vura bilər.

Ən tez-tez istifadə olunan ağcaqanad əleyhinə preparatlar quru (“lövhəciklər”) və maye şəklində olanlardır. Bu preparatlar xüsusi “fumiqator” adlandırılan aparata yerləşdirilir və aparat qızdıqda preparatın tərkibində olan maddə (zəhər) buxarlanaraq ağcaqanadları öldürür.

Rozetkaya taxdıqdan 30 dəqiqə sonra vasitə ağcaqanadlara təsir etməyə başlayır. Fumiqator yalnız 1-2 saat ərzində elektrik rozetkada qalmalıdır. Bu kifayət edir. Nəzərinizə çatdıraq ki, bu zaman otağın pencərələri açıq olmalıdır. Əks halda bu vasitələrin tərkibində olan zəhərin konsentrasiyası otağın havasında artır, zəhər nəfəsalma zamanı insanın qanına düşür və nəticədə vasitə artıq ağcaqanadlar üçün deyil, insanlar üçün ziyanlı olur.

Allergiyaya meyilli olan insanlarda bu vasitələr allergik reaksiyalara səbəb ola bilər (dəridə səpgilər, allergik zökəm, asqırma, hətta insan həyatı üçün təhlükəli olan Kvinke ödemi).

Əgər siz ağcaqanadlardan təbii vasitələrlə qorunmaq istəyirsinizsə, bu kimi vasitələri sinaqdan keçirə bilərsiniz.

Beləliklə,

- Bir çox efir yağlar (evkalipt yağı, cirə yağı və s.) ağcaqanadların “xoşuna gəlmir”. Bu yağların bir neçə damcısını pambığa damızdırın və pəncərənin qabağında qoyun və ya gecə lampasının üzərinə damızdırın. Bu yağların bir neçə damcısını dərinizə sürtə bilərsiniz və ya yatmazdan əvvəl vanna qəbul etdikdə suya tökə bilərsiniz.

- Pişikotu (valeryan) damcıları da istifadə etmək olar.

- Ağcaqanadlar  reyhanın iyini “sevmir”. Bu göyərtini evdə dibçəklərdə əkib pəncərələrin qabağına qoymaq olar.

Ağcaqanad dişlədikdən sonra qaşınma və göynəmə ilə ən yaxşı vasitə duz məhluludur. 1 cay qaşığı duz və ya soda bir qədər su ilə qarışdırılır və dişlənmiş yerə sürtülür. Bundan əlavə kəsilmiş soğan tikəsi, bir qədər xama, spirt da göynəmənin qarşısını alır.

Ağcaqanadlar niyə dişləyir? Yalnız dişi ağcaqanadlar insan və heyvanların qanı ilə qidalanır. Mayalanmış dişi ağcaqanada yumurtaların qoyulması üçün zülal tələb olunur. Erkək ağcaqanadlar isə əksinə vegetariandırlar. Onlar qanla deyil, arılar kimi, güllərin nektarı ilə qidalanır.

Ağcaqanadlar qaranlıq otaqda insanı asanlıqla tapırlar. Onların bığlarının üzərində xüsusi sensorlar var ki, bu sensorlar insandan gələn istiliyi və iyi hiss edir. Tərin tərkibində olan süd turşusunun iyini ağcaqanad hətta bir neçə kilometr məsafədə hiss edə bilər.

Yatmamışdan əvvəl ətir, dezodorant vurmayın. Bu sizi ağcaqanadlar üçün daha da “maraqlı” edəcək.

Ağcaqanadlar qadınları və uşaqları daha tez-tez dişləyirlər. Bunun səbəbi onların dərisinin daha nazik olmasıdır.

Dişlədikdən sonra ağcaqanadın tüpürcəyi insanın qanına daxil olur. Tüpürcəyin tərkibində olan yad zülallar insanda allergik reaksiyaya səbəb olur – dişlənmiş yer şişir, qaşınır. Əgər ağcaqanadların dişlənməsi sizdə güclü qaşınmaya, dərinin şişməsinə səbəb olubsa, hər hansı allergiya əleyhinə dərman istifadə edə bilərsiniz (suprastin, klaritin və s.).

Qışda ağcaqanadların əksəriyyəti yumurta qoymur və bu səbəbdən qanla qidalanmır.

 

Saglamolun.az

 

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Məxmərək xəstəliyi (Rubella)

Məxmərək çox vaxt uşaqlarda rast gəlinən infeksiyadır. Orta əsrlərdən bəri məlum olsa da , bətndaxili ölümə və yeni doğulmuşların  eybəcərliyinə səbəb olması XX əsrin 40-ci illərində məlum oldu.

Törədicisi – Togovirus  (togovirus və robivirus cinsi ) ailəsinə daxildir.Xəstə ilə kontaktdan  hava damcı yolu ilə  keçir. Yoluxmanın digər  yolu transplasentardır – anadan dölə .Törədicisi  insan orqanizmindən  kənarda  560  C-də qurudulduqda, PH dəyişdikdə  (6,8 dən az, 8,0 dan çox), ultrabənövşəyi şüalar,efir , farmalin ,xloroform və digər dezinfeksiyaedicilərin təsirindən ölür. Aşağı  tempraturda (-70 dən -2000C) uzun  müddət yaşayır və infeksion qabiliyyətini saxlayır . İnkubasiya dövrü – daha doğrusu yoluxma ilə simptomların üzə çıxması  arasındakı dövr  2 – 3  həftə çəkir. İnkubasiya dövrünün sonuncu həftəsində  orqan virusu xaric edir ki,bu da ətrafdakılar üçün yoluxma təhlükəsidir. Məxmərək səpkilərin meydana çıxmasından  7 gün əvvəl və səpkilərin  itməsindən  7-10 gün sonra yoluxucu hesab olunur. 30-50% hallarda simptomsuz  keçir xəstə özü də  xəbəri olmadan ətrafındakıları  yoluxdurur. Bir qayda olaraq məxmərəyin oyanması 5-7 ildə birdir. Hər ildə kəskinləşməsi isə adətən aprel-iyun aylarında olur. Epidemiya  şəklində nadir hallarda ortaya çıxır. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə 700 ildən bir  meydana çıxır. Son epidemiya 1960-cı ildə Amerikada meydana çıxmışdır  ki, bu zaman iyirmi milyon insan  xəstələnmişdir. Ən pisi də bu  idi  ki , epidemiya nəticəsində  iyirmi min yeni doğulmuş anadangəlmə   eybəcərliklə  doğulmuşdur.

Yoluxma yolundan asılı olaraq qazanılmış (hava,damcı yolu) ilə və anadangəlmə (transplasentar) olur.

Qazanılmış – müxtəlif formalarda özünü göstərir : tipik (səpkilərlə) və atipik (səpkisiz). Adətən ağırlaşma vermədən  təhlükəsiz keçir. Anadangəlmə məxmərək isə , nisbətən  ciddidir , sinir sistemi,göz , qulaq və ürəyin anadan gəlmə qüsurlarına səbəb olur. Yetkin şəxslər arasında tez –tez rast gəlinmir , çünki çox zaman  uşaqlıqda keçirilən  bu infeksiyaya qarşı əmələ gələn  immunitet ömür boyu saxlanır. Yenidən yoluxma nadir hallarda rast gəlinir ki,bu da yoluxan insanın immun sistemi ilə bağlıdır.

Reproduktiv yaşda  qadınların 75-85% – i məxmərəyə qarşı imunitetə malikdilər. Qadında immunitetin olmaması hamiləlik dövründə yoluxma və infeksiya dölə keçirmə riskini artırır.

1969-cu ildə vaksinasya tətbiq edilməyə başladı və xəstlənmə sıxlığı  nisbətən azaldı .Məxmərək vaksini  immunitet qazanmamış hər qadına (xüsusilə  hamiləlik planlaşdırılırsa 2-3 ay əvvəl) vurulmalıdır. Ümumiyyətlə hamiləlikdən əvvəl antitellər  təyin olunmalıdır ki, qadında əgər antitellər yoxdursa, vaksinasiya üçün zamanı  olsun . Vaksinasiya 2-3 ay sonra qadın rahat şəkildə hamilə qala bilər. Antitel – virusa qarşı orqanizmin  immun  cavabı nəticəsində əmələ gəlmiş immunqlobulinlərdir. IgM antiteli məxmərək infeksiyasının markeri hesab olunur – yoluxmanın ilk günlərindən əmələ gəlir , 1-2 aya  miqdarı maksimuma çatır. Ig M-in yüksək titri kəskin infeksiyanı göstərir. Əgər Ig M aşkar olunmuşsa  bu onu göstərir ki,ya qadında Rubella yoxdur , ya da uzun zaman öncə bu xəstəliyi keçirib. IgG antitellərin  aşkar olunması  o deməkdir ki, rubellaya  qarşı immunitet var. (yəni nə vaxtsa bu infeksiyanı keçirdib). Nə Ig G,nə IgM aşkar olunmaması onu göstərir ki, bu infeksiyanı heç vaxt  keçirməyib və immuniteti yoxdur.

Simptomlar : Müxtəlif simptomlarla və ya ümumiyyətlə simptomsuz keçə bilir. İnkubasiya dövründən sonra 11-23 gün  davam adir,səpkilər əmələ gəlir. Nadir hallarda səpkilərdən əvvəl baş ağrıları,yorğunluq ,iştahanın azalması müşahidə olunur. Tempratur adətən  yüksəlmir, səpkilərdən  2-3 gün sonra 38,5-39C qalxır. Səpkidən  başqa qulaq arxası, boyun  limfa düyünlərinin böyüməsi ola bilir. Səpkilər solğun  çəhrayi, oval və dairəvi formalı (2-5mm diametr) olur. Səpkilər üzdən və boyundan  başlayır, bir neçə saat ərzində sürətlə  bütün bədənə yayılır.1-3 gün qalır, solğunlaşır və itir. Böyüklərdə uşaqlara nisbətən ağır keçir (8-10 dəfə) astenovegatativ sindrom ,  halsızlıq , baş ağrısı , qızdırma , əzələ və oynaqların boşalması müşahidə  olunur. Tez-tez  burun axması , boğazda ağrı , öskürək və gözün sulanması olur. Uşaqlarda səpkilər aydın seçildiyi halda böyüklərdə eritematoz sahə kimi qızartı olur. Bu halda səpki 5 gün  və daha çox qalır.

 

                                                    HAMİLƏLİK  VƏ  MƏXMƏRƏK

Nə qədər təhlükəsiz kimi görünsə də  hamilələrdə məxmərək ağır təhlükə deməkdir. Ana qanında olan virus  plasenta vasitəsi ilə rüşeymə keçir,onun toxumalarını zədələyir. Hamiləliyin  ilk trimestrində dölün  zədələnməsi dölün inkişafına ağır təsirini  göstərir. İlk Trimestr ona görə təhlükəlidir ki  dölün bütün  orqan  və sistemləri formalaşır və bu dövrdə virus bütün inkişaf dağıdıcı təsir göstərir. Qadın özünü yaxşı hiss etdiyinə görə, bu proseslərdən xəbərsiz ola bilər. İnfeksiya uşaqlaşmaya,ölü doğulmaya və  ağır qüsurlarla doğumasına səbəb ola bilir.

Qadın  məxmərəklə  ;

3-4 cü həftələrdə yoluxursa – döldə  60 % halda  anadan gəlmə eybəcərliyə səbəb olur

10-22-ci  həftədə  yoluxursa – döldə  15% halda anadangəlmə eybəcərliyə səbəb olur

13-16 cı həftələrdə yoluxursa – döldə  7% halda  anadan gəlmə eybəcərliyə səbəb olur.

Kritik period sinir sistemi üçün 3-11 həftələr, gözlər və ürək üçün  4-7 ci həftələr hesab olunur. Hamiləliyin ilk müddətində yoluxma daha ağır  patologiyalara gətirib  çıxarır. Ən riskli dövr 9-12 həftələr hesab olunur. Bu dovrdə yoluxmanın nəticəsi  Qret triadası – katarakta,ürək qüsuru və karlıq olur. Ürək qüsurları  98% hallarda , görmə üzvünün  zədələnməsi – daha çox katarakta  84,5 % , karlıq , vestibulyar aparatn qüsuru 21,9% ehtimallıdır. Bundan əlavə  skeletin  qaraciyərin , dalağın , sidik cinsiyyət üzvlərnin qüsurları ola blər. 71,5% yeni doğulmuşlarda  sinir sisteminin və baş  beyinin zədələnməsi  ola bilər. Mikrosefaliya və hidrosefaliya da rast gəlinir. Yenidoğulma dövründə körpələr əzələ tonusu , hərəkətin pozulması, yorğunluq , hiperkinez, qıcolma və iflicdən  əziyyət çəkir. 13-20 həftələrdə  risk  azalır , lakin eşitmə orqanın  zədələnməsi  riski  16-cı həftəyə  qədər yüksək qalır. 20-ci həftədən sonra  II  trimestrdə isə zədələnmə riski azalır , lakin  gələcək uşağın  xroniki infeksiya ilə doğulması , mərkəzi sinir sistemi  və  digər orqanların  zədələnməsi  ola bilər.

Dölün patologiyasından əlavə , doğuş  fəaliyyətinin pozulması , qanaxma , sepsis ola bilər . 16 cı həftəyə qədər yoluxma hamiləliyin süni dayandırlmasına  göstərişdir. Hətta simptomsuz  keçsə belə , infeksiya dölü zədələyir. 16-cı həftədən sonra yoluxduqda  isə 28-ci  həftəyə qədər hamləlik pozumladır. 28-ci  həftədən sonra yoluxmada isə qadın artıq yüksək  risk qrupuna daxildir. Bu halda həkim  plasentar çatışmamazlığın qarşısını almalı , müalicə etməli , dölün müdafiəsini  gücləndirməlidir.

Diaqnoz :Qanda antitellər – İmmmunqlobulinlər təyin olunur .İg M kəskin rubellanın , İgG isə  keçirilmiş rubellanın  göstəricisidir.

Müalicə : Uşaqlarda və ağırlaşma halı olmayan yetkinlərdə müalcəsi  çətin deyil. Səpmə zamanı  yataq rejimi  kifayətdir. Heç bir müalicəvi preparata  ehtiyac  yoxdur. Yuksək  keyfiyyətli  qida, təmiz içkilər və rahatlıq vacibdir. Ağırlaşma halında qospitalizasiya vacibdir.

 

PROFİLAKTİKA  .Vaksinasiya : hamiləlikdən əvvəl rubbellaya qarşı immunitetin olub olmaması, varsa  nə dərəcədə güclü olmasını  təyin etmək üçün  Rubellaya  qarşı  antitellər qanda yoxlanmalıdır.Əgər  antitellər aşkar olunmazsa hamiləlik zamanı məxmərəkli  xəstələrdən  uzaq olması lazımdır. Bu əsasən  uşaq baxçasında işləyənlərə , həkimlərə ,  xəstə uşaqlara  qulluq edənlərə aiddir. Məsələ burasındadır ki , infeksiyaya yoluxma riski inkubasiya dövründə çoxdur , bu zaman  isə simptomlar olmur. Buna  gorə də hamilə qadınlar hiss etmədən  yoluxa bilərlər. Rubella qarşı immuniteti olmayanlara vaksinasiya olumamalıdır .Vaksinin etibarlığı 100%-dir.15-20 il immunitet saxlanılır. Əks göstəriş : immun defisitli xəstələr , uzun müddət sitostatiklər , hormonal  preparat qəbul edənlər , radiasion terapiya alanlar ,neomisinə qarsi  allergiyası olanlar kəskin respirator infeksiyon  xəstəlikləri olanlar. Əsas əks gostərişlərdən biri də  hamiləlikdir . Çünki vurus dölü zədələyə bilir.  Amma əgər vaksinasiyadan 2-3  ay sonra hamiləlik  baş  tutubsa və ya  səhvən  hamiləliyin  başladığı  dövrdə  vaksinasiya olunubsa ,  bu hamiləliyin  süni  dayandırılmasına  göstəriş deyil . Nəzəri olaraq  bu zaman  dölün  zədələnmə  riski 2% -dən yüksək deyil . Əgər qadının  hamiləlik dövründə  youxma riski  böyükdürsə ,məsələn, epidemiya təhlükəsi , bu zaman  hamiləlik  başlansa  da  vaksinasiya edilməlidir .Çünki  bu halda  dölün  zədələnmə riski  youxma  halındakı  riskdən  cox azdir  Hazirda  Rusiya  dövlətində  rubellaya qarşı   vaksinasiya usaqlar üçün vacib  peyvəndlərdən biridir. İlk peyvənd qızlarda 12-18 aylıqda, revaksinasiya isə 6-14  yaşlarda edilir. Hamiləlikdən  2-3 ay əvvəl vaksinasiya edilir .Əgər edilməzsə , onda doğuşdan sonra edilməlidir. Bu südlə  antitelləri körpəyə ötürməmək  üçündür. Qeyd etmək lazımdır ki,hətta canlı vaksin belə südlə əmizdirməyə pis  təsir etmir.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Sidiyin rəngi və iyi nədən xəbər verir?

Insan hər zaman öz orqanizminə qarşı çox diqqətli olmalıdır. Bəzən “kiçik” pozulmalar müxtəlif ağır xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Bu səbəbdən orqanizmin fəaliyyətində baş verən hətta ən kiçik pozulmalar həkimə müraciət etmək üçün səbəb olmalıdır.

Normal sidik şəffaf və açıq sarı (saman) rəngində olur. Təzə sidik, demək olar, iysizdir. Lakin havanın təsiri nəticəsində sidikdə müəyyən proseslər baş verir ki, nəticədə ifraz olunduqdan bir müddət sonra sidiyin iyi dəyişilir (kəskin ammiak iyi gəlir).

Sidiyin rənginin və iyinin birdən dəyişilməsi narahatçılıq üçün səbəb yaradır. Bu halda mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. İlk növbədə terapevtə müraciət edin. Lazım olan müayinə və analizlərədn sonra terapevt sizi digər həkimlərin (uroloq, endokrinoloq və s.) müayinələrinə göndərə bilər.

Nəzərinizə çatdıraq ki, bəzi qida məhsulların qəbulu sidiyə qeyri-adi iy və rəng verə bilər. Məsələn, sarımsaq, qıtığotu kökü (“xren”), mərəçüyüd sidiyin iyini dəyişir. Çuğundurdan sidiyin rəngi qırmızımtıl ola bilər.

Bəzi dərman preparatların qəbulu da sidiyin iyinə və rənginə təsir edə bilər. Belə ki, B vitaminlər qrupu, amoksisillin, ampisillin və bəzi digər dərman preparatları sidiyin iyini dəyişir. Adətən bu haqda dərmanın annotasiyasında məlumat verilir.

Bütün digər hallarda sidiyin xarakteristikalarının dəyişilməsi müxtəlif və bəzən çox təhlükəli xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. Bu xəstəliklərin arasında:

Pielonefrit böyrəklərin iltihabıdır. Bu çox təhlükəli xəstəlikdir. Sidiyin iyinin kəskin dəyişilməsi və bel nahiyəsində olan dartıcı ağrılar pielonefritin əlamətləri sayılır. İlkin mərhələlərdə aşkar olunduqda peelonefrit daha tez və uğurla müalicə olunur.  Müalicəsiz buraxılmış pielonefrit müxtəlif ağırlaşmalara, o cümlədən böyrək çatışmazlığına, səbəb ola bilər.

Sistit sidik kisəsinin iltihabıdır. Bu xəstəlik zamanı sidik bulanlıq olur, onun iyi kəskin və xoşagəlməz olur.

Uretrit sidik kanalın iltihabıdır. Bu halda sidik ifrazı zamanı ağrılar baş verir, sidikdə irinli və qanlı ifrazatlar olur ki, nəticədə sidiyin iyi və rəngi pisləşir.

Sidik-cinsiyyət yolları infeksiyaları (xlamidioz, vaqinoz və s.). Cinsiyyət və sidik ifrazatı olqanları bir birinə yaxın yerləşir və bu səbəbdən bir çox hallarda mikroblar bir orqandan digərinə asan miqrasiya edir. Bunun nəticəsində sidik yollarında iltihab inkişaf  edir. Bu pozulmanın simptomları – sidiyin bulanıq olması və sidiyin kəskin və xoşagəlməz iyi.

Susuzlaşma zamanı sidiyin rəngi tündləşir, iyi isə kəskin olur. Susuzlaşma ishal fonunda və ya insan müxtəlif səbəblərə görə kifayyət qədər su içmədikdə inkişaf edə bilər.

Şəkərli diabet zamanı sidik ifrazı tezləşir, sidiyin iyi isə “şirinləşir” (alma iyini xatırladır). Xəstənin vəziyyəti ağırlaşdıqca onun sidiyindən kəskin aseton iyi gəlməyə başlayır. Bu çox təhlükəli simptomdur. Bu halda lazım olan tədbirlər görülmədikdə xəstədə diabetik koma inkişaf edə bilər.

Aclıq zamanı da sidiyin iyi dəyişilir, kəskin olur.

Qara ciyərin funksiyalarının ciddi pozulması olan qara ciyər çatışmazlığı zamanı sidiyin rəngi tündləşir (tünd pivə rəngində olur), iyi isə dəyişilir.

Ehtiyyatlı olun! Əgər Siz özünüzdə bir neçə gün ərzində yuxarıda sadaladığımız simptomların heç olmasa birini müşahidə etsəniz, mütləq həkimə müraciət edin.

 

Saglamolun.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Hamiləlikdə təhlükə yaradan hallar

Hamiləlikdə  ana və körpənin sağlamlığı üçün təhlükəli vəziyyətlər bunlardır :

  1. RH  uyuşmazlığı
  2. Rentgen
  3. Dərman qəbulu
  4. Siqaret və alkoqol qəbulu
  5. Ananın yaşı  və doğum sayı
  6. Hamiləlik müddətinin uzanması
  7. Erkən doğum
  8. Hamiləlikdə qanaxmalar

RH  uyuşmazlığı : RH faktoru qanda eritrositlərdə   tapılan bir maddədir.İnsanların 85 % də qanda bu faktor mövcuddur.Bu insanlar  RH (+) dir . İnsanların 15 % də isə bu faktor yoxdur və bu hal RH ( -) adlanır.Hər iki vəziyyət normaldır.Ananın qanı Rh (-) , atanın qanı RH ( + ) olduğu zaman , dölün RH (+) olması nəticəsində qan uyuşmazlığı vəziyyəti ortaya çıxır.Dölün qanı ilə ana qanının təmas etməsi nəticəsində ana qanındakı dölün RH -ına qarşı əmələ gəlmiş antitellər dölün eritrositlərini parçalayır.Döldə patoloji sarılıq ortaya çıxır.Lazımi tədbirlər alınmazsa döl doğumdan öncə və ya doğulduqdan sonra ilk  7 gün içində tələf olur , və ya şikəstlik əmələ gələ bilir.Bunun qarşısını almaq üçün körpənin qanı dəyişdirilməlidir. Bu cür vəziyyət  2 – ci hamiləlidə baş verir.İlk hamiləlikdə isə yalnız sensibilizasiya prosesi gedir, və döl zədələnmir .Əgər qadın və kişidə RH uyuşmazlığı  varsa , hamiləliyin 28 – ci həftəsində Kumbs testi yoxlanmalıdır.Əgər qadınla dölün rezusu uyğun deyilsə , ilk doğuşdan həmən sonra qadın müalicə olunmalıdır, antitellərin titri azaldılmalıdır.Əks halda ikinci hamiləlikdə qadın orqanizmindəki antitellər dölün eritrositlərini parçalayaraq arzuolunmaz vəziyyət yaradacaq.

Rentgen : Hamiləlik dövründə qadının rentgen şüalarına məruz qalması   döldə eybəcərlik, şikəstlik, əqli gerilik kimi problemlərin ortaya çıxmasına səbə ola bilər. xüsusilə də ilk trimestrdə ( ilk 3 ay ) – bu dövrdə dölün orqanları  əmələ gəldiyi üçün   rentgen şüaları çox zədələyici ola bilir.

Dərman qəbulu  : Hamiləlik dövründə qadının qəbul etdiyi dərmanlar , plasenta vasitəsilə dölə keçərək zədələyici təsir göstərir. Xüsusilə ilk 3 ayda qadınlar həkimin xəbəri olmadan dərman qəbul etməkdən çəkinməlidirlər.

Siqaret və alkoqol  : Hamiləlik dövründə siqaret çəkmək , hətta  siqaret çəkilən məkanlarda olmaq ( passiv siqaret çəkmə) dölə mənfi yöndə  təsir edir.Siqaretin tərkibindəki nikotin  maddəsi plaenta ilə dölə keçə bilir, erkən doğuma  səbəb olur.Alkoqol da  qan dövranı ilə dölə çataraq onu öz zədələyici təsirinə məruz qoyur.

Ananın yaşı  və doğum sayı :  Bir qadının həm öz , həm körpəsinin sağlamlığı baxımından doğum üçün münasib yaşı 18-35 yaşlardır.18 yaşda  qədər qadın orqanizmi öz fizioloji inkişafını tamamlamağa çalışır.35 yaşdan sonrakı hamiləliklərdə isə bəzi risqlər daşıyır ( çətin doğum,hamiləlik toksikozları) 18 yaşdan kiçik və 35 yaşdan yuxarı hamilə qadınlar mütləq hamiləliyi həkimin daimi kontrolu altında keçirməli və doğumu xəstəxana şəraitində etməlidirlər.Doğuşdan sonra orqanizmin özünü toplaması 2 il çəkir.Bu müddətdən az ara ilə doğumlar anada anemiya , qidalanma pozulmaları,təzyiqin yüksəlməsi , erkən doğumlar, düşüklər , bəzən ölü doğumlar, körpdə inkişaf pozulmaları ilə nəticələnə bilir.Bu baxımdan iki doğum arasında ən az 2 il ara vermək ana və körpənin sağlığı üçün lazımdır.

Hamiləlik müddətinin uzanması : Hamiləliyin normal müddəti 40 həftədir.Bu müddət bir həftə və daha artıq gecikərək  doğulan körpələrə postmature körpə deyilir.Bu körpələr 1-3 həftəlik uşaqlara oxşayırlar.Səbəblər arasında ananın şəkər xəstəliyi, çox doğuşların olması , plasentanın çatışmazlığı, dölün ana bətnində yerləşmə şəkli  vardır.Gözlənən  döğum tarixi 7 gün və daha artıq keçərsə plasentar çatışmazlığa bağlı döl ölümləri və doğulduqdan sonra  ilk 7 gün ərzində körpənin ölümü baş verə bilər.Bunun qarşısını almaq üçün gözlənən tarixin 5 günü keçməsi zamanı doğum  sancıları süni başladılmalı və ya döl kesar əməliyyatı ilə götürülməlidir.

Erkən doğum : Hamiləliyin 28-38 həftələri arasında  doğuş prosesinin başlamasıdır.Erkən doğulan körpələrin çəkisi 2500 qr – dan az olur , bu körpələr premature adlanır.Onlar infeksiyadan qorunmaq üçün küvetə qoylur.Səbəbləri uterusun anomaliyaları , çoxlu hamiləliklər, ananın  düzün qidalanmaması , doğum öncəsi qanxmalar , həddən artıq yorğunluq , siqaret şəkmə, ana qarnına xaricdən travmalar  ola bilər.

Hamiləlikdə qanaxmalar : Normal halda hamiləlikdə qanxma olmamalıdır.Qanaxma anormal bir vəziyyət olub , təhlükəlidir.Hamiləliyin ilk yarısında görülən qanamaların səbəbi düşüklər, uşaqlıqdan kənar hamiləlik, serviks və ya vaginadakı yaralardır.Son aylarda görülən qanxmalar plasentar patologiyalardan qaynaqlanır.Bəzilərinin səbəbi bilinmir.Hamilə qadın qanaxma ilə üzləşdikdə təcili həkiminə bildirməlidir.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Parafin terapiyası

Parafin terapiyası, indiki dövrdə çox istifadə olunan prosedurlardan biridir.

Əvvəllər parafini, əməliyyatdan sonrakı dövr üçün, əzələ dartınması, artritin profilaktikası və ya müalicəvi massaj üçün istifadə edirdilərsə, indi estetik kosmetologiyada onun rolu əvəzolunmazdır.

Əgər dərinizin quru olmasını və yüngül qırışları hamarlaşdırmaq istəyirsinizsə, o zaman parafin terapiyası, bu kimi problemlər üçün ən ideal yoldur. Parafinin köməyi ilə dəri nəinki  yumşalır, nəmləni r və hamarlaşır,həmçinin dərinin cavanlaşması nəzərə çarpır.Parafin dərini örtür,ona havanı keçirmir və tədricən ona istilik verir.

Dəridə nə baş verir:

- Parafin mülaicəsində, hərarət 1,5 -2 dərəcə qalxdığından, dərini yandırmır. Soyuduqca parafının həcmi azaladığından,dəridə dartınma prosesi baş verir. Məhz bu xüsusiyyətinə görə, dərin olmayan,yüngül qırışların hamarlaşması baş verir. Lakin bu yalnız gündəlik olaraq edildikdə tam nəticə verir.

- Dərinin üst qatı xeyli yumşalır, məsamələr genşlənir və parafin” parnik effekti” verdiyinə görə, nəticədə tər ifraz olunur. Parafinin nəm keçirtmədiyinə görə, tər yenidən dəriyə hopur. Tərlə birlikdə ifraz olunan toksik məhsullar isə molekulların böyüklüyünə görə səthdə qalır. Məhz buna görə parafin terapiyası, nəmləndirici və müalicəvi xüsusiyyətləri ilə fərqlənir.

- Hərarət artdığına görə, qan dövranı güclənir və nəticədə dəri daha elastik və qüvvətli olur.

Bu prosedur, əllər, ayaqlar, üz dərisi, qarın və bud nahiyələrində problemli  zonanın profilaktikası üçün keçirilir. Sizə əllər üçün keçirilən prosesi təqdim edirik:

Əlləri, biləyə qədər, əridilmiş parafin olan qaba salıb, bir neçə saniyədən sonra çıxardırıq. Bunu 7-8 dəfə edirik ki, parafinin qalınlığı çox olsun. Bundan sonra əllər, polietilen paketlə,paketin də  üstünə qalın, isti bir əlçək və ya dəsmalla örtülür. Prosedurun müddəti  25 dəqiqə çəkir. Sonda, parafin biləkdən barmaq ucları istiqamətində soyulur. Bir neçə prosedurdan sonra dərinin necə hamar və incə olmağını hiss etməmək mümkün olmayacaq.

Lakin, hər bir prosedurun əks göstərişi olduğu kimi, parafin terapiyasının da əks göstərişləri vardır. Bu prosedur,yüksək təzyiq, şəkər xəstələri  və qan-damar xəstəlikləri olan insanlar üçün qadağandır.

 

Saglamolun.az

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Seboreya nədir?

Piy  vəzlərinin funksiyasının pozulması  nəticəsində  əmələ gəlir, dəri  yağların ifrazının  artması  ilə  xarakterizə  olunur. Əsas  rol  sadə  sərbəst  yağ  turşularının  ifrazının  artması  ilə  xarakterizə  olunur.  Əsas  rol  sadə  sərbəst  yağ  turşularının azalması , xolesterin  və ali  yağ turşularının  artmasına aiddir  ki, nəticədə  dəri  bakteriostatik xüsusiyyətini  itirir  və II-li infeksiyalar ortaya  çıxır.

Etiologiyası. Məlum  deyil.

Patologiyası:  Sinir endokrin  pozulmalar və  xüsusi ilə  vegatativ distoniya. Endokrin  pozulmalarla  androgenlərlə  ostrogenlər  arasında  nisbətin  pozulması  ilə  nəzərə  çarpır (androgenlər  artır, estrogenlər  azalır). Sinir – endokrin  pozulmalara hipotalmik kortikal  potologiyalar  səbəb  olur.  Seboreyaları  ensofalitdə , parkunson   xəstəliyində , diensefal  pozulmalarda  kəskin   təzahür  edir. Kəskin , duzlu  və şirin  qidalar seboniyan  gücləndirir.

Klinik  şəkli: Seboriya dərin  piy  vəzləri  olan  istənilən  yerində , xüsusən  də  piy  vəzlərinin  çox olduğu   nahiyələrdə , saçın  dibində , üzdə , sinədə   və kürəkdə  əmələ  gəlir. Xüsusi  ilə pubertat  dövrdə  tez-tez  müşahidə  olunur.  Seboriya ” yağlı dəri”  temini  ilə  xarakterizə  edilir. Zədəli  hissələr  yağlı , nəm  parlaq  olur.  Piy   vəzlərinin  məsamələri  genişlənib   çox zaman  tünd  tıxacla ” qara  nöqtələr” tıxanır. Dəri  qalınlaşır çirkli  boz  rəng alır , “portağal qabığı” dərisi formalaşır. Saçlar tez yağlanır. Bəzən  piyli düyünlər, sarı ağ  nöqtələr  əmələ  gəlir.  Bu  və ya digər simptomlar üstünlüyündən asılı  olaraq yağlı  və quru seboriya  ayırd  olunur.  Çox zaman  kəpəklə  və  vulqar  acnerlərlə  ağırlaşır.

Müalicə: İlk  növbədə  qidadan  şokalad  , duzlu  və  yandırıcı ədvaları  çıxarır. Qidalarda  təzə  meyvə tərəvəzi   artırır. Dərini  təmizləyici  vasitələrlə  silinməli, dəri  gigienasına  riayət  edilməlidir. Müalicəni dermatoloq   xəstənin   dəri  xüsusiyyətləri  və digər  xəstəlikləri  aydınlaşdırdıqdan sonra  təyin  edilir.

Xəstəlik anemiya ( qanazlığı)  mədə  bağırsaq trakt  funksiyası  pozulması , cinsi  vəzlərin  funksiya  pozulması  ilə  müşahidə  oluna bilər. Həmçinin  həyacanlanma stres , iltihab  xəstəliklər də  ola bilər.

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Saç üçün maskalar

Evdə, asan hazırlana biləcək bir neçə qidalandırıcı maska resepti  təqdim edirik:

Bal və zeytun yağı.

4 x/q bal və 6 ç/q zeytun yağını qarışdırıb, saçlara sürtün. Üzərinə polietilen paket bağlayın. Bu maskanı 30 dəqiqə saxlamaq lazımdır.

Bal və süd.

1/2 stəkan süd və 2 x/q balı qarışdırıb, saçlara sürtün. Bu maskanı 1 saat saxlamaq lazımdır.

Yumurta əsaslı qidalandırıcı maska.

1 yumurta, 2 x/q  gənəgərçək yağı,  1 ç/q sirkə və qliserin. Bu maskanı saçların bütün uzunluğuna  çəkmək lazımdır.

Yağ əsaslı maska.

Fosfor və kükürd saçları möhkəmləndiri. Mu mikroelementlər isə sarımsaq və soğanın tərkibində çoxdur. Sarımsaq və ya soğanın suyuna eyni nisbətdə bitki yağı və limon suyu əlavə olunur. Bu maskanı yarım saat saxlayıb, qoxudan azad olmaq üçün sonda saçları sirkəli su ilə yaxalamaq məsləhət görülür.

Yoqurt və yumurta əsaslı.

5 x/q təbii yoqurt  və 1 yumurtanı qatıb, saçlara sürtün. Bu maska 15-20 dəqiqə saxlayıb, yuyun.

Bu məlumatlardan bəlli olur  ki, saçlarınıza həftədə 2 dəfə cəmi 1 saat vaxt ayırmaqla, onları qidalandırıb,gözəl və sağlam görkəm vermək mümkündür.

 

Saglamolun.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Balıq zəhərlənməsi (Skumbroid zəhərlənməsi)

Skombrit zəhərlənməsi xüsusilə xarab olmuş balıq yedikdən sonra yaranan xəstəlikdir. Skumbrlar bakteriya olduğu sahələrdə bəslənər və toksin ifraz edərlər. Bu zəhər , histamin və bu kimi kimyəvi maddələrin birləşməsindən ibarətdir. Toksin yaxud zəhər hamıya eyni cür təsir etmir.

Bəzən eyni yeməyi iki nəfər yesə də, biri zəhərlənir, digəri isə yox. Bu, yaşdan, orqanizmdən və zəhərlənməyə səbəb olan bakteriyalardan, immunitet sistemindən asılıdır.

Heç bir test balığın zəhərini və ya toksinini ölçmək üçün 100% etibarlı deyil. Bişirmək bakteriyaları öldürür amma toksinlər toxumalarda qalır , qida qəbul edildikdən sonra orqanizmə keçə bilər.

Toksindən təsirlənən balıqdan bibər ya da metalik dad alına bilər.

 

Balıq zəhərlənməsi əlamətləri

Qidalandıqdan təxminən 30dq və ya 1 saat içində ürək bulanma , qusma , yüksək temperatur , qarın spazmı (sancılar) , ishal və baş ağrısı görülür.

Digər əlamətləri isə , qaşıntı, ağızda yanma hissi , temperatur və ya ürək ritminin pozulmasıdır.

Şiddətli reaksiyalar isə , qan təzyiqi artımı , ürək atışının sürətlənməsi kimi hallardır. Simptomlar əsasən  3 saat davam edir. Bəzi insanlarda isə bu vəziyyət bir neçə gün çəkə bilər.

 

Balıq zəhərlənməsinin qarşısını almaq

Yeni tutulmuş balıqlar 5 dərəcəyə qədər dondurulmalıdır . Dondurulmuş balıq satın alınmışsa balıqda pis qoxu və ya qəribə bir görünüş olmadığına diqqət yetirilməlidir. Balıq zəhərlənməsi ən gec 6 saat içərisində özünü göstərir.

 

Zəhərlənmə Diaqnozu

Ön diaqnoz gün içərisində xəstənin qəbul etdiyi qidalar və klinik müşahidəyə əsasən qoyulur. Qəti diaqnoz üçün xəstənin yediyi balıqdakı histamin səviyyəsinə baxılır.

 

Təcili tibbi yardım

Şiddətli və uzun müddətli reaksiyalar ( hipotansiyon , nəfəs , dil və ya boğazda şişmə nəticəsində nəfəs darlığı ) görüldüyü təqdirdə təcili tibbi müdaxilə lazımdır.

Qusma və ishal nəticəsində orqanizmdə su itkisi olduğundan ölüm halları baş verə bilər. Zəhərlənmə aradan qaldırıldıqdan sonra orqanizmin su itkisini təmin etmək və enerjinin bərpası üçün şirin qidalar və bol miqdarda maye istifadə etmək tövsiyə olunur.

 

Emedicinehealth.com

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Qan dövranı çatışmazlığı haqqında

Patoloji  bir  vəziyyət olub  qan daşıyıcı sistemin nəqliyyat -  mübadilə  fnksiyasının normal həyata keçirməsinin  mümkün olmaması ilə xarakterizə olunur.Nəticədə orqan , toxuma  və  hüceyrələrin funksiyaları da pozulur.Ürək çatmamazlığı ilə əlaqədar olub , hüceyrə metobolizminin və strukturunun pozulması , durğunluq,distrofiya və nekrozun əmələ gəlməsi ilə müşayət olunur.Damarların ilkin zədələnməsi , məsələn ateroskeleroz , ürək səviyyəsində zədələnməyə səbəb olur ki , bu da ürək çatmamazlığına gətirib çıxarır.Ürək və damarlar arasında  bu asılılığı  nəzərə alaraq klinisistlər  çox zaman onları bir sindrom kimi – ürək-damar çatmamazlığı kimi birləşdirir.Damar çatmamazlığı anayışı altında  arterial, venoz və mikrosirkulyator damarların  funksiyalarının pozulması nəzərdə tutulur.

Damar çatmamazlığı  generalizə olunmuş,regionar, kəskin və xroniki  olur.

Generalizə olunmuş kəskin damar çatmamazlığı -  kollaps, şok,şüurun , huşun aydın olmaması , miokard infarktı üçün,xroniki isə – arterial və venoz tonusun davamlı zəifliyi ,ürək dekompensasiyası zamanı müşahidə olunur.

Regionar kəskin damar çatmamazlığı kompression proseslər,tromboz,emboliya,damar tonusunun pozulması,arteriaların spazmı ilə xarakterizə olunur.Regionar çatmamazlıq ürəyin işemik xəstəliyi – koronar çatmamzlıq,serebrovaskulyar xəstəliklər,qaraciyər venasının tromboflebiti , aşağı ətraf venalarının  varikoz genişlənməsi ilə  bir sırada durur.

Qan dövranı çatmamazlığının patogenezində uyğunlaşma,kompensasiya,dekompensasiya mərhələləri ayırd olunur.

Uyğunlaşma mərhələsi tənzimlənmə proseslərinin aktivləşməsi,neyrohumoral tənzimlənmə ilə xarakterizə olunur.

Kompensasiya mərhələsi ürək və damarların struktur dəyişiklikləri ilə xarakterizə olunur.Arteriyaların periferik  müqavimətinin  artması halında kompensasiya ürəyin işinin atrması hesabına olur ki ,bu da ürəyin hipertofiyası ilə nəticələnir.Arterial təzyiqin davamlı düşməsi hallarında kompensator olaraq qan dövranının mərkəzləşməsi baş verir.Hipoksiyaya az həssas olan toxumalarda isə qan axını zəifləyir.Venoz kollaterallar  böyüyür,dalaq və qaraciyər ölçüləri böyüyür.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz. İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz.