Piylənmə haqqında


Ümumi məlumatlar

 

İnsan artıq çəkiyə sahib olması, onun hər günkü ehtiyacından daha çox yeməsi nəticəsində zaman baş verir. Artıq çəki, və daha da pis – piylənmə, sağlamlıqla bağlı probelmlərin əmələ gəlməsinə və ömrün qılmasına səbəb olur.

 

Piylənmənin səbəbləri

 

˗          çox yemək. Artıq kalorilər piyə çevrilir;

˗          oturaq həyat tərzi (fiziki aktivliyin az olması);

˗          metabolizmin aşağı səviyyəsi, nadir hallarda hipotireoz (qalxanvari vəzin metabolizmi çox ləngidən xəstəliyi).

 

Piylənmənin simptomları

 

˗          İnsanın çəkisi lazımi çəkidən ən az 20% çoxdur (hesablanma zamanı boy, yaş, cins və konstitusiya).

˗          Belin həcmi kişilərdə 100 sm-dən, qadınlarda isə 90 sm-dən çoxdur.

˗          Bel və budların həcminin nisbəti kişilərdə 1-dən çox, qadınlarda isə 0,45-dən çoxdur.

 

Piylənmənin törətdiyi ağırlaşmalar

 

˗          şəkərli diabet,

˗          ürək qüsurları,

˗          yüksək raterial təzyiq və xolesterinin qanda yüksək miqdarı,

˗          osteoartroz,

˗          bel problemləri,

˗          öd daşı xəstəliyi,

˗          yuxu pozuntuları,

˗          kişilərdə qalın və düz bağırsağın, prostatın xərçəngi, qadınlarda isə süd vəzisinin, uşaqlığın və ya uşaqlıq boynunun xərçəngi,

˗               psixoloji problemlər, özünə qiymət vermənin aşağı olması.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

˗    həkimlə məsləhətləşin;

˗    az yeyin, az yağlı və çox sellülozlu məhsullarla qidalanmağa çalışın. Daha çox meyvə, tərəvəz, bütövdənli çörək yeyin;

˗    aerobikayla məşğul olmağa başlayın, lakin bunu özbaşına deyil, təcrübəli instruktorla birgə;

˗   üzgüçülüklə məşğul olun, velosiped sürün, piyada gəzin, qaçın.

Əgər Sizin çəkiniz çox böyük deyilsə, öz çəkinizi qaldırmayacağınız məşqlərdən başlayın ki, diz oynaqlarını və topuqlarınızı zədələməyəsiniz.

 

Həkim nə edə bilər?

 

Həkim piylənmənin səbəbini və müxtəlif ağırlaşmalarını aşkar edə bilər (əgər onlar artıq mövcuddursa), uyğun olan pəhrizi və dərman müalicəsini təyin edə bilər. Əksərən belə hallarda diyetoloq və endokrinoloqun köməyi lazım olur. Psixiatr Sizə öz qida davranışlarınızı dəyişməyə yardım edə bilər. Çünki insan bəzən çox yeməyində özü günahkar deyil, çünki öz davranışlarını idarə edə bilmir. Terapevt Sizin səhhətinizin vəziyyətini yoxlayacaq və Sizin idmanla məşğul olmağınız üçün hər hansl bir əngəlin olub-olmadığını və hansı növ fiziki məşğələlərin Sizin üçün daha xeyirli olduğunu deyəcək.

 

Profilaktik tədbirlər

 

Balanslaşdırılmış qidalanın. Az şəkərli, az yağlı, lakin böyük miqdarda sellüloz olan məhsulların qəbul edin (meyvələr, tərəvəzlər, paxlalılar, bütöv dən). Yağlı ət və qızarmış qidadan uzaq olun. müntəzəm olaraq udmanla məşğul olun.

 

Atlasmedical.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Endokardit haqqında

Endokardın divarını  və qapaqlarının iltihabı olub, revmatizm , bəzən septik  və  göbələk infeksiyaları , kollagenozlar , intoksikasıyalar ( uremiya) nəticəsində  meydana çıxır. Çox vaxt patoloji prosesə ürək boşluğu, vətər lifləri , trabekul və papilyar əzələlər qoşulur.

Yarımkəskin septik ( bakterial )  endokardit   əsasən ürək qapaqlarının bəzən endokard divarının zədələnməsi ilə müşahidə olunur.

Etiologiyası : Çox vaxt xəstəliyini törədicisi stafilakokklar , streptokokklar , bəzən qram mənfi bakteriyalar, pnevmokokklar , göbələklər olur.

Patogenez : Humoral  və hüceyrə immunitetinin pozulması , müxtəlif orqan və sistemlərdə ( miokard, damarlar, qaraciyər , böyrək ,dalaq ,sinir sistemi ) immun reaksiyaların əmələ  gəlməsi ürək qapaqlarının da zədələnməsinə  gətirib çıxarır.Anadangəlmə və qazanılmış ürək qüsurları da qapaqların zədələnməsi ilə nəticələnir.

Simptomlar və klinik gedişi :  Endokardit üçün qeyri müntəzəm qızdırma , tərləmə, titrəmə,bəzən oynaqlarda ağrı ,dəri örtüyü  və selikli qişaların  solğunlaşması  xarakterikdir.Qapaqlarda inkişaf edən I-li endokarditdə  əvvəllər funksional küylər eşidilir, sonralar isə ürək qüsurları , çox zaman aortal  qüsurlar inkişaf edir.II-li endokarditdə  küylərin  xarakteri və yeri dəyişilir.Miokardın zədələnməsi halında keçiriciliyin pozulması , aritmiya, keçiriciliyin pozulması , ürək çatmamazlığı əlamətləri meydana  çıxır. Demək olar ki ,daima dəri və üzvlərin damarlarında vaskulit , tromboz , arteriyaların anevrizmaları, hemoragiyalar şəklində  müşahidə olunur.Tez-tez diffuz qlomerulonefrit,qaraciyərin böyüməsi ,  yüngül sarılıq,dalağın hiperplaziyası qeyd edilir.

Ağırlaşmaları : Ürək  qüsurları inkişaf edir,qapaqların dağılması , progesivləşən ürək çatmamazlığı, böyrək  funksiyaların pozulması – azotemiya, hematuriya ,proteinuriyanın əmələ  gəlməsi, digər ağırlaşmalar da  ola bilər.

Laborator göstəricilər : Hipoxrom anemiya , mülayim leykopeniya, EÇS yüksəlməsi, CRZ artması  müşahidə olunur. Qanın əkilməsi , endokarditin törədicisin aşkar etmək və antibiotikə qarşı həssaslığı təyin etməyə imkan verir.Əkilmə üçün  venoz deyil, arteial qan (bud arteriyasından)  götürülməsi  daha aydın nəticə alamğa imkan verir.

EXOKQ  diaqnoz qoyulmasının asanlaşdırır.

Müalicə : Qanın əkilməsinin nəticələrinə  müvafiq bakterial  antibiotiklər təyin olunur.Törədici məlum deyilsə benzpensilin  və ya aminqlikozidlər tətbiq edilir. Effekt olmadıqda və  törədici təyin olunduqdan sonra pensilinlər və sefalosporinlər tətbiq olunur.Antibakterial terapiya ən az 4 həftə tətbiq edilir.Müalicənən yarımçıq dayandırılması və ya antibiotikin dozasının dozasının azaldılması  sonralar residivlərə səbəb olur.Orqanizmin immunreaktivliyinin azlaması zamanı antibiotiklər  immun preparatlarla kombine edilir.Tromboz təhlükəsi heparinlə tənzimlənir.

Proqnozu ciddidir.

Profilaktika üçün ağızda , badamcıqlarda ,burun -udlaq, burun sinuslarındaki xroniki infeksiyalar müalicə edilir.

 

Pozitiv.az

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Melanoma haqqında

Melanositlərdən -dəri qiqmenti hazırlayan  hüceyrələrdən  inkişaf  edən  şişlərdir. Buna görədə milanoma tünd  rənglidir. Melanositlər  neyro  ektodermal  mənşəlidir. Bu  o deməkdir ki, onlar sinir  sisteminin  əcdad  hüceyrələrindən  inkişaf  edirlər. Melanositlərin  əsas  funksiyası dərini  günəşin  həddən  artıq  radiasyon  təsirindən  qorumaqdır.  Bədxassəli  melanoma  kifayət  qədər  genişlənmiş  patologiyadır. Bütün  bədxassəli  şişlərin  1%-ni  təşkil  edir. Hər il  təxminən  100 000 insandan  4-ü  bu  xəstəliyə  tutulur. Melanoma  üçün  yüksək  ölüm  göstəricisi  xarakterikdir. Bunun səbəbi  şişin  sürətlə  inkişaf etməsi  və  metastaza  meyilliyi  ilə  izah  olunur. Təxminən  melanomaların 1/3  baş və  boyunda  inkişaf  edir.

Risk  faktorları  həddən  artıq  günəş  radiasiyası ( UB  şüaları, günəş  yanıqları) çoxlu  xalların  olması, xalların  travmatizasiyası   irsi  meyililik hesab  olunur.  Hormonal  statusun  dəyişməsi  melanomanın inkişafının  həm  stilimulə  edə  bilər  həm  zəiflədə  bilər.  Bütün növ  nevuslar (doğul ləkələri, xallar) maliqnizasiyaya  meyillidir. Piqmentli  nevuslar demək  olarki  hər kəsdə  görülür. Maliqnizasiya  riski  baxımından   nisbətən  təhlükəli  olanlar epidermal  nevuslar – qara rəngli , tüksüz, dəridən qalxmayan (qabarmayan  və ya  demək  olarki  qabarmayan ) hallardır.

Melanoma  üçün  xarakterikdir:

1  Asimmetriklik – kənarları  qeyri düzgün – (bəzən  dişli) formalıdır, tez-tez  qanayır.

2  Rəngin  dəyişməsi  melanomanın  rəngi klassik  rəngdən  fərqlidir – Boz göy  çəhrayi, qırmızı, bəzən ağdır , buna  görə də  xalın  rəngi  dəyişdikdə  müayinə  olunmalıdır.

3  Ölçüsünün  dəyişməsi Adətən melanoma  üçün 6mm və  daha  böyük  ölçü  xarakterikdir.

Erkən  mərhələdə  melanomanın  klassik  klinik  əlamətləri  olmaya  bilər. Melanomanın  aşağıdakı formaları  ayırd  olunur.

Səthi  yayılmış  melanoma  ən  çox  görünən  formasıdır. Ləng  inkişafı ilə  xarakterizə olunur.

Düyünlü  forma   Rast  gəlinmıə  tezliyinə  görə  ikincidir. Dəridə  kövşək  düyünlər, yara  əmnələ  gətirməyə  meyilli olması  xarekterikdir. Sürətli  inkişafa  meyillidir.

Bədxassəli   lentiqo – daha  çox  yaşlı adamlarda  görünür.

Periferik  lentiqo

Diaqnoz:   Histoloji  müayinə .

Müalicə:  Əsasən  cərrahidir.

 

Pozitiv.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Katarakta xəstəliyi

Katarakta – büllurun bulanmasıdır. Büllur – göz daxilində yerləşən optik linzadır. Əksər hallarda, katarakta qocalma ilə bağlı olaraq tədricən inkişaf edir.

 

Gözün travması olan, glükokortikoid preparatlar və şüa terapiyası almış, müxtəlif irsi xəstəlikləri, şəkərli diabeti olan insnalarda, kataraktanın formalaşması daha tez baş verir.

 

Anadangəlmə kataraktanın əmələ gəlməsi o halda ola bilər ki, ana hamiləlik vaxtı müxtəlif infeksiyalar keşirib və ya onların daşıyıcısı olub (məxmərək, herpes, sitomeqalovirus infeksiyası, qızılca, qrip və s.), radiasiyanın təsirinə məruz qalıb, güclü təsirə malik olan dərmanlar qəbul edib. Lakin bu xəstəliyin əmələ gəlməsinin dəqiq səbəbləri indiyədək məlum deyil, əksər hallarda kataraktası olan uşaqların tamamilə sağlam valideynləri olur.

 

Katarakta bir və ya hər iki gözdə ola bilər. Əgər katarakta travma nəticəsində əmələ gəlməyibsə, o, hər iki gözdə olur. Katarakta büllurun bir hissəsini və ya tamamını tuta bilər.

 

Səbəblər

 

Kataraktanın əmələ gəlmə riski amili – yaşlanmaqdır. Büllurun ilkin bulanması adətən 40-50 yaşdan sonra əmələ gəlir. 65 yaşdan böyük əhalinin yarısında büllurun bir qədər bulanmas qeyd olunur, lakin görmə problemləri olmaya bilər. Son zamanlarda xəstəliyin daha erkən yaşlarda başlaması yer alır.

 

Kataraktanın digər əmələ gəlmə riski amillərinə aiddir: şəkərli diabet, ailə üzvlərində kataraktanın olması, keçmişdə gözün travmaları və ya iltihabi xəstəlikləri, göz əməliyyatları, glükokortikoidlərin uzunmüddətli istifadəsi, gün altında çox olma, ionlaşdıran radiasiyanın uzun təsiri, siqaret çəkmə.

 

Əhali içində kataraktanın, gözlərin (kitab olmaq və ya televizora baxmaq kimi) gərgin işləməsindən əmələ gəldiyi düşüncəsi səhvdir.

 

Kataraktanın simptomları

 

Zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq kataraktanın simptomları:

˗         bir gözü bağlayanda, ikinci gözdə ikilənmə;

˗         təsvirin (eynəklə korreksiya olunmayan) yayılmış və ya dumanlı olması;

˗         yaxından görmənin əmələ gəlməsi;

˗         işıltı və işıq hissi, əsasən də gecə vaxtı;

˗         işq ətrafında şəfəq əmələ gəlməsi;

˗         rəngli görmənin pisləşməsi.

 

Fəsadlar

 

Uzun müddət müalicə olmadıqda korluq əmələ gələ bilər.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

Diaqnozu yalnız oftalmoloq qoya bilər. Əgər özünüzdə və ya yaxınlarınızda katarakta simptomları varsa, mümkün qədər tez oftalmoloqa getmək lazımdır.

 

Təəsüf ki, kataraktanın müalicəsi yalnız cərrahidir. Medikamentoz müalicə büllurun bulanmasını sadəcə bir qədər ləngidir. Ehtiyyatlı olun və yalancı “şəfavericilərin” tələsinə düşməyin. Onlar cərrahi əməliyyatdan imtina etməyinizi və Sizi konservativ yolla müalicə edəcəklərini deyib aldadacaqlar.

 

Həkim nə edə bilər?

 

Kataraktanın müalicəsi konservativ (dərmanla) və cərrahi üsuldan ibarətdir. Dərman müalicəsi zamanı vitamin damcıları təyin olunur.

 

Kataraktann əsas və, demək olar ki, yeganə müalicə metodu – cərrahidir. Siz və oftalmoloqunuz əməliyyatın nə zaman keçiriləcəyini birlikdə təyin etməlisiniz.

 

Cərrahi mülicə metodları bulanmış büllurun süni üsulla dəyişdirilməsindən ibarətdir. Bütün dünyada ən müasir metod – kataraktanın ultrasəs fokoemulsifikasiyasıdır. Bu əməliyyat artıq bütün dünyada adiləşib və ambulator şəraitdə yerli anesteziya altında aparılır. Görmənin yaxılaşması 95% xəstələrdə baş verir. Əməliyyat zamanı cərrah kataraktalı bülluru plastik və

ya silikon büllura dəyişir. Əvvəllər bülluru kapsulasıyla birlikdə çıxarırdılar. Hal-hazırda kataraktanın ekstrakapsulyar ekstraksiyas həyata keçirilir. Bu o deməkdir ki, kapsula yerində qalır, içinə isə yeni büllur yerləşdirilir.

 

Kataraktanın profilaktikası

 

Erkən diaqnostika çox vacibdir. 65 yaşa qədər olan insanlar hər 2-4 ildən bir, 65 yaşdan sonra isə hər 1-2 ildən bir oftalmoloqun müayinəsindən keçməlidirlər.

 

Təəsüf ki, kataraktanın profilaktikası və dərmanlarla müalicəsi üçün heç bir universal vasitə yoxdur. Hesab olunur ki, siqaret çəkməkdən imtina və balanslaşdırlmış pəhriz kataraktanın əmələ gəlmə riskini azalda bilər.

 

Atlasmedical.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Qızıl yel xəstəliyi

Qızıl yel – ciddi yoluxucu xəstəlikdir. Onun əsas təzahürü – dəri örtülərinin proqressivləşən zədələnməsidir (iltihabı).

Qızıl yel xəstəliyinin əsl adı, fransız dilində “rouge” sözündən əmələ gəlib, və tərcümədə “qırmızı” deməkdir. Müasir infeksiya patologiyasının strukturunda yayılmasına görə, qızıl yel, kəskin respirator və bağırsaq infeksiyalarından və viruslu hepatitlərdən sonra, 4-cü yer tutur. Daha çox yaşlı insanlarda rast gəlir. 20-30 yaşlı insanlar arasında qızıl yeldən əksərən kişilər əziyyət çəkir, hansıların ki, peşəkar fəaliyyəti, tez-tez baş verən mikrotravmalarla və dərinin çirklənməsiylə, həmçinin kəskin hərarət dəyişiklikləriylə bağlıdır. Bu, sürücülər, fəhlələr, inşaat işçiləri, hərbiçilər və s. ola bilər. Qızıl yel adətən ayaqlarda və qollarda əmələ gəlir, daha az üzdə, və çox nadir hallarda bədəndə, aralıqda və cinsiyyət orqanlarında olur. Bu iltihaba ətrafdakı adamlar fikir verirlər, və xəstədə kəskin psixoloji diskomfort hissi yaranır.

 

 

Xəstəliyin səbəbləri

Xəstəliyin səbəbi – cızıqlarla, sıyrıntılarla, sürtülmələr və bişməcələrlə zədələnmiş dəriyə streptokokkun keçməsi olur.

İnsanların təxminən 15% bu bakteriyanın daşıyıcısı ola bilər, lakin xəstə olmurlar. Çünki xəstəliyin inkişafı üçün, xəstənin həyatında həmçinin müəyyən risk amilləri və meyllik yaradan xəstəliklər olmalıdır.

 

Törədici amillər:

˗ dəri bütövlüyünün pozulması (sıyrıntılar, cırmaqlar, iynə yeri, sürtülmələr, qaşıntılar, bişməcələr, çatlaqlar);

˗ hərarətin kəskin dəyişməsi (həm həddindən artıq soyuma, həm də çox qızma);

˗ stresslər;

˗ insolyasiya (gün altında qaralma);

˗ əzilmələr, travmalar.

Əksər hallarda qızıl yel, meyllik yaradan xəstəliklərin fonunda əmələ gəlir: pəncə göbələyi, şəkərli diabet, alkoqolizm, piylənmə, damarların varikoz xəstəliyi, limfostaz (limfa damarları problemləri), xroniki streptokokk infeksiyasının ocaqları (qızı yel üzdə olduqda, onu tonzillit, otit, sinusit, kariyes, parodontit törədir; əl-ayağın qızıl yelini isə tromboflebit, trofik xoralar törədir), ümumi immuniteti aşağı salan xroniki somatik xəstəliklər (əksərən yaşlılarda).

Streptokokklar təbiətdə geniş yayılıb, ətraf mühitin şərtlərinə nisbətən dayanıqlıdırlar. Xəstələnmənin sporadik artması yay-payız vaxtı baş verir. Bu halda infeksiyanın mənbəyi həm xəstələr, həm də sağlam daşıyıcılar olur.

 

 

Qızıl yelin məxsusi əlamətləri

Qızıl yelin kliniki təsnifatı, yerli dəyişikliklərin xarakterinə (eritematoz, eritematoz-bullyoz, eritematoz-hemorraqik, bullyoz-hemorraqik), əlamətlərin ağırlığına (yüngül, orta ağır və ağır), xəstəliyin əmələ gəlmə sayına (ilkin, residivləşən və təkrar) və orqanizmin yerli zədələnmələrinin yayılmasına (yerli, məhdud, yayılmış) əsaslanır.

Xəstəlik kəskin olaraq başlayır: titrəmə, ümumi zəyiflik, baş ağrıları, əzələ ağrıları, bir sıra hallarda – ürək bulanması və qusma, ürək döyüntülərinin artması, həmçinin bədən hərarətinin 39-40°C qədər yüksəlməsi, ağır hallarda qıcolmalar, sayıqlama, beyin qişalarının qıcıqlanması ola bilər. Xəstəliyin başlamasından 12-24 saat sonra, xəstəliyin yerli əlamətləri əmələ gəlir – dərinin zədələnmiş yerində ağrı, qızarma, şişmə, yandırma və gərginlik hissi. Qızıl yel zamanı yerli proses üz, bədən, əl-ayaq dərisində, bəzi hallarda isə selikli qişalarda ola bilər.

Qızıl yelin eritematoz formasında dərinin zədələnmiş sahəsində qızarma (eritema), ödem (şişkinlik) və ağrılıq olur. Eritemanın hər tərəfi parlaq rəngli və dəqiq hüdudludur, periferik yayılmaya meyllidir və dəri üzərində yüksəlir. Onun kənarları əyri formada olur (dişək, “od dilləri” və ya digər konfiqurasiyada). Sonra, eritemanın yerində dəri qabıqlaya bilər.

Eritematoz-bullyoz forma, eritematoz kimi başlayır. Lakin xəstəlik başladıqdan 1-3 gün sonra eritemanın yerində dərinin üst qatı laylanır və müxtəlif ölçülü, içi şəffaf maye ilə dolu suluqlar əmələ gəlir. Sonra suluqlar partlayır və onların yerində qəhvəyi rəngdə qabıqlar yaranır. Onlar qoparıldıqdan sonra cavan zərif dəri görünür. Ayrı-ayrı hallarda suluqalrın yerində eroziyalar əmələ gəlir, hansı ki, trofik yaralara çevrilə bilər.

Qızıl yelin eritematoz-hemorragik forması eritematoz formanın əlamətləriylə keçir. Lakin bu halda eritemanın fonunda, dərinin zədələnmiş sahələrinə qan sızır.

Qızıl yelin bullyoz-hemorragik formasının əlamətləri, demək olar ki, eritematoz-bullyoz formaya bənzəyir. Fərqlər təkcə ondadır ki, xəstəlik zamanı eritemanın yerində əmələ gələn suluqlar şəffaf deyil, qanlı maye ilə dolu olur.

Qızıl yelin yüngül forması qısa müddətli (1-3 gün), nisbətən aşağı (39°C qədər) bədən hərarətiylə, orta səviyyəli intoksikasiyayla (zəyiflik, süstlük) və dərinin yalnız bir sahəsinin zədələnməsiylə keçir. Orta ağır forma nisbətən uzun müddətli (4-5 gün) və yüksək (40°C qədər) bədən hərarətiylə, güclü intoksikasiyayla (kəskin ümumi zəyiflik, güclü baş ağrıları, anoreksiya, ürək bulanması, qusma və s.), dərinin böyük sahələrinin geniş eritematoz, eritematoz-bullyoz, eritematoz-hemorragik zədələnməsiylə keçir. Qızıl yelin ağır forması uzun müddətli (5 gündən çox), çox yüksək (40°C və daha yüksək) hərarətlə, xəstələrin ruhi statusunun pozulmasıyla kəskin intoksikasiya ilə (şüurun dolaşıqlığı, deliriy vəziyyəti – hallyusinasiyalar), dərinin çox geniş sahələrinin eritematoz-bullyoz, bullyoz-hemorragik zədələnmələriylə keçir. Bu zədələnmələr əksər hallarda geniş yoluxucu xəstəliklərlə müşaiyət olunur (sepsis, pnevmoniya, infeksion-toksik şok və s.).

Residivləşən qızıl yel – xəstəliyin, daha əvvəl əmələ gəldiyi yerdə, 2 il ərzində yenidən inkişaf etməsidir. Təkrarən qızıl yel əvvəlki xəstəlikdən 2 il və daha çox müddət keçdikdə əmələ gəlir.

Residivləşən qızıl yel, daha öncə keçirilmiş birincili xəstəlikdən sonra əmələ gəlir. Bu, natamam müalicə nəticəsində baş verir. Həmçinin immun çatışmazlıq və müşaiyət edən xəstəliklər də buna səbəb ola bilər (damarların varikoz xəstəliyi, mikozlar, şəkərli diabet, xroniki tonzillitlər, sinusitlər və s.).

 

 

Ağırlaşmalar

Bu xəstəlik vaxtında müalicə olunmazsa, böyrək və ürək-damar sistemi tərəfindən ağırlaşmalar əmələ gələ bilər (revmatizm, nefrit, miokardit). Eynən, qızıl yel üçün də məxsusi olan fəsadlar törənə bilər: dərinin yaraları və nekrozları, abses və fleqmonaları, limfa dövranının pozulması, hansı ki, fil azarına çevrilir.

 

 

Proqnoz

Proqnoz yaxşıdır. Tez-tez təkrarən əmələ gələn qızıl yel zamanı fil azarı kimi xəstəlik inkişaf edə bilər və nəticədə əmək qabiliyyəti pozulur.

 

Qızıl yel iltihabının profilaktikası

Profilaktika, ayaqda travma və sürtülmələrin qarşısının alınmasından, streptokokkun törətdiyi xəstəliklərin müalicə olunmasından ibarətdir.

Əgər xəstəlik ildə 3 dəfədən çox təkrar əmələ gəlirsə, bu o deməkdir ki, yanaşı xəstəlik var. Buna görə qızıl yelin ikinci və sonrakı təkrarlarının ən yaxşı profilaktikası – əsas xəstəliyin müalicəsidir.

Lakin bu xəstəliyin dərmanla profilaktikası da mümkündür. Əgər insana qızıl yel daima əziyyət verirsə, xüsusi antibiotiklər qəbul etmək lazımdır. Bu antibiotiklər uzun müddətli təsirə malikdir ki, streptokokkun orqanizmdə çoxalmasının qarşısını alır. Bu dərmanları uzun müddət qəbul etmək lazımdır – 1 aydan 1 ilə qədər. Lakin bu qərarı yalnız həkim verə bilər.

 

Həkiminiz nə edə bilər?

Qızıl yel, digər yoluxucu xəstəliklər kimi, antibiotiklərlə müalicə olunur. Yüngül formanı ambulator (ev) şəraitində müalicə etmək olar. Orta ağır və ağır formalar isə yalnız stasionarda müalicə olunmalıdır. Bu halda, dərmanlardan başqa, fizioterapiya da istifadə olunur: UBŞ (yerli ultrabənövşəyi şüalanma), UYT (yüksək tezlikli cərəyan), infraqırmızı işıq diapazonunda işləyən lazerlə terapiya, zəyif dərəcəli elektrocərəyan təsiri.

Müalicənin həcmini yalnız həkim müəyyən edir.

 

Atlasmedical.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

İshal və qusma zamanı nə etməli?

Böyüklərdə çox güclü olmayan ishal və qusma çox az hallarda həyat üçün təhlükəli hesab olunan vəziyyətin və xəstəliyin olmasını göstərə bilər.

Ancaq ishal və xüsusən də qusma sizdə kifayət qədər tez-tez baş verdikdə, həkim-qastroenteroloqa getməyi təxirə salmayın. Qastroenteroloq sizi müayinə etdikdən sonra lazım olduğu halda digər mütəxəssislərin də müayinəsinə göndərə bilər. Tez-tez baş verən qusma sinir sistemində olan bəzi xəstəliklərin əlaməti ola bilər!

İshal və ya diareya (yunanca “diarrheo” – “axıram” sözündəndir) – defekasiya aktının gün ərzində 2 dəfədən çox olmasıdır ki, bu zaman nəcis duru və ya horra şəklində olur. Diareya orqanizmdə əksər hallarda həzm sistemində hər hansı bir pozğunluğun olmasının əlamətidir. İshalın əsas səbəbləri aşağıdakılardır:

- bağırsaq infeksiyaları: dizenteriya, salmonellyoz, virus xəstəlikləri və s.;

- bu və ya digər qidaya qarşı olan allergiya;

- həzm sistemi orqanlarının xroniki xəstəlikləri (qastrit, kolit, enterit, pankreatit, hepatit və s.) ;

- kəskin zəhərlənmələr;

- nevrozlar, həyəcan, qorxu;

- bundan əlavə, səyyahların diareyası (mədə-bağırsaq sistemi onun üçün qeyri-adi olan qidalara ishal ilə cavab verə bilər) adlanan bir formanı da qeyd edirlər.

Böyüklərdə güclü olmayan diareya, 1-2 gün ərzində heç bir müalicə aparılmadan da öz-özünə keçib gedə bilər. Bu halda bağırsağı “bərkidən” dərmanlar qəbul edilməsi məsləhət görülmür. Əksinə, bu zaman bağırsağın diareyanı əmələ gətirən mikroblardan, allergenlərdən, toksinlərdən və s. zərərli faktorlardan öz-özünə azad olmasına imkan vermək lazımdır. Bunun öhdəsindən gəlmək üçün bağırsağa “kömək” göstərilməsi məqsədi ilə “smekta” preparatından istifadə etmək olar. Bu preparat həzm sisteminin selikli qişasını bağırsaqdakı mikroorqanizmlərin zərərli təsirindən qoruyur, toksinləri absorbsiya edərək (özünə hopduraraq) bağırsaqdan xaric edir. Əgər smekta olmazsa, 10 tablet aktivləşdirilmiş kömürü qaynanmış ilıq suda əzməklə xırdalayaraq, yaxşı-yaxşı qarışdırdıqdan sonra içmək olar.

Güclü olmayan diareya zamanı pəhrizə əməl edilməsi də müalicəvi təsir göstərir. Qidanı az miqdarda, ancaq daha tez-tez qəbul edin, yağlı, qızardılmış, duzlu qidalardan, qəhvə və süd, təzə meyvə və tərəvəzlərdən, ədviyyatlardan imtina edin. Bu zaman banan, suda bişirilmiş düyü, alma püresi, suxari, dovğa, yağsız yoqurt, buğda bişirilmiş alma qəbul edilməsi məsləhət görülür. Nar qabığı dəmləməsi, qaragilə kiseli, zoğal mürəbbəsi ilə çay, nanə dəmləməsi (2 çay qaşığı nanə + 1 stəkan qaynar su) bağırsağın “bərkiməsinə” kömək edir.

Diareyanın baş verdiyi aşağıdakı hallarda isə tez bir zamanda həkimə müraciət etmək lazımdır (xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq “təcili yardım” çağırmaq və ya xəstəni xəstəxanaya aparmaq):

- güclü diareya güclü qusma ilə müşayiət olunduqda, xəstənin vəziyyəti göz qabağında ağırlaşdıqda;

- diareya 2 gündən artıq davam etdikdə;

- nəcisdə qan izlərinin görünməsi;

- nəcisin qara rəngdə olması;

- xəstə qarnında kəskin ağrı hiss etdikdə;

- hərarət kəskin şəkildə yüksəldikdə.

Qusmanın baş verməsinin ən çox təsadüf edilən səbəbləri: mədə-bağırsaq sisteminin xəstəlikləri, qida zəhərlənmələri, virus infeksiyaları, hamiləliyin toksikozları. Qusmanın baş verməsinin az təsadüf edilən səbəbləri: ürək xəstəlikləri, böyrək daşı xəstəliyi, miqren zamanı baş ağrısı, beyinin xəstəlikləri (şişləri və ya meningit). Qusma, adətən, hər hansı bir tibbi müdaxilə olmadan tez bir zamanda keçib gedir. Qusma zamanı aşağıdakı hallarda tez bir zamanda “təcili yardım” çağırmaq tələb olunur:

- qusma çox güclüdürsə və tez-tez təkrar olunursa;

- əgər güclü qusma güclü ishal ilə müşayiət olunursa;

- qusuntu kütlələrində təzə qan və ya öd (yaşıl rəngli maye) olarsa.

Bu zaman “təcili yardım” gələnə qədər xəstəyə tam sakitlik vermək, ona içməyə və yeməyə heç nə verməmək, qusuntuda qan qarışığı olduqda isə qarının üzərinə içərisində buz olan paket qoymaq lazımdır.

İshal və qusmanın təhlükəli olan, ancaq böyüklərdə, adətən, nadir hallarda təsadüf edilən fəsadlarından biri – orqanizmin susuzlaşmasıdır. Susuzlaşma zamanı insanın su-elektrolit balansı və nəticədə orqanizmin bütün funksiyaları pozulur.

Yüngül və orta dərəcəli susuzlaşmanın əlamətləri: susuzluğun kəskin artması, sidik ifrazının azalması (sidiyin rəngi tünd sarı və ya qəhvəyi rənq alır), ağızın quruması (ağız suyu yapışqan olur), dərinin çox quru olması, zəiflik, əzginlik, başgicəllənməsi, ürək döyünməsinin tezləşməsi. Yüngül və orta dərəcəli susuzlaşmanı ev şəraitində müalicə etmək olar. Bunun üçün xəstəyə orqanizmin balansını bərpa edən xüsusi mayelər (misal üçün, rehidron) içirtmək lazımdır. Bu preparatlar toz şəklində apteklərdə satılır. 1 qablaşdırma 1 l qaynanmış suda həll olunur. Hər qusma və ishaldan sonra xəstəyə 5-10 qurtum içizdirmək lazımdır (daha çox içilməsi məsləhət görülmür – bu, qusmaya səbəb ola bilər).

Orqanizmdə mayenin bərpa edilməsi üçün lazım olan məhlulu ev şəraitində də hazırlamaq olar: 1 çay qaşığı (üst səthi ilə bərabər) xörək duzu, 4 çay qaşığı səkər tozu, 1,5 çay qaşığı çay sodası qarışdırılır, uzərinə 1l su əlavə edilir, 2-3 dəq. qaynadıldıqdan sonra soyudulur.

Güclü susuzlaşma hətta ölümlə də nəticələnə bilər! Güclü susuzlaşma yalnız xəstəxana şəraitində vena daxilinə xüsusi məhlullar yeritməklə müalicə olunur. Güclü susuzlaşmanın əlamətləri – sidik ifrazının kəskin azalması, hətta tamamilə kəsilməsi, dərinin çox quru, isti olması, yüksək hərarət, huşun itirilməsi, qıcolmalar. Bu halda xəstəni vaxt itirmədən xəstəxanaya çatdırmaq lazımdır. Xəstənin vəziyyəti ağır olduqda dərhal “təcili yardım” çağırın.

Güclü susuzlaşma təhlükəli haldır. Bu səbəbdən onun profilaktikasını aparmaq lazımdır – susuzlaşmanın ilk simptomları meydana çıxan kimi, xəstəyə dehidratasiya  (su balansının bərpa edilməsi) üçün xüsusi məhlullar içirtmək, güclü qusma və ishal olduğu zaman xəstəni tez bir zamanda xəstəxanaya çatdırmaq lazımdır.

 

Uşaqlarda ishal və qusma

Uşaqlarda çoxsaylı ishal və qusmanın olması böyüklərə nisbətən xeyli dərəcədə təhlükəli hesab edilir. Uşaqlarda çoxsaylı ishal və qusma – əksər hallarda kəskin bağırsaq infeksiyasının (KBİ) əlaməti olur. KBİ zamanı uşaqlarda üşütmə, soyuq tər, hərarətin xeyli yüksəlməsi və hətta qıcolmalar da müşahidə edilə bilər. Belə halda dərhal uşağı nəzarətdə saxlayan pediatrı evə dəvət etmək və ya “təcili yardım” çağırmaq lazımdır. Kəskin bağırsaq infeksiyası olan uşağı yalnız həkim müalicə etməlidir!!!

Həkim gələnə qədər heç bir halda uşağa ishalı aradan götürən və qusmaya qarşı olan dərmanlar verməyin – orqanizmə daxil olan zəhərlər və toksinlər qusma və ishal zamanı bədəndən xaric olur. Uşağa həmçinin ağrıkəsicilər və s. dərmanlar vermək və onu yedizdirmək də olmaz. Uşağın nəcisini mütləq saxlayın (pampers və ya güvəcdə) və həkim gəldikdə ona göstərin.

Çoxsaylı ishal zamanı uşaq xeyli miqdarda su, onunla birlikdə isə mineral duzları itirir. Bu hal orqanizmin susuzlaşması adlanır. Uşaqda bədənin güclü şəkildə susuzlaşması çox qısa bir müddət ərzində onun həlak olması ilə nəticələnə bilər. YADDA SAXLAYIN – uşaq nə qədər kiçik olarsa, onun orqanizmi su və mineral duzların itirilməsinə qarşı daha həssas şəkildə reaksiya verir, onun vəziyyəti isə daha ağır olur.

Orqanizmin susuzlaşmasının əlamətləri:

- uşaq yuxulu, əzgin, süst olur;

- dəri quru, avazımış olur, büzüşür və bu büzüşlər çətinliklə hamarlanırlar;

- ağız boşluğunun selikli qişası quru və parlaq olur;

- dil quru, qatı, yapışqan seliklə örtülü olur;

- gözlər sönük, axan, körpələrdə əmgək bir qədər batmış olur.

Bədənin susuzlaşması artdıqca, uşağın vəziyyəti daha da ağırlaşmağa başlayır – güclü istilik əmələ gəlir, uşaq su içməkdən imtina edir və demək olar ki, sidiyə getmir, bəzən uşaqda qıcolmalar və sayıqlamalar baş verir.

Məhz buna görə, uşaqlarda qusma və ishal baş verdikdə mütləq evə pediatrı çağırın. Əgər uşağın vəziyyəti tez pisləşirsə, qusma və ishal tez-tez təkrarlanır, fasiləsiz xarakter alırsa, dərhal “təcili yardım” çağırın!

Uşaqda çox da güclü olmayan ishal və qusma zamanı ilk tibbi yardım bunlardan ibarətdir:

1. Uşağı 1 dəqiqə də olsa nəzarətsiz qoymayın. Qusma zamanı maye tənəffüs yollarına düşərək uşağın həlak olmasına səbəb ola bilər.

2. Qusma baş verərkən uşağı otuzduraraq bədənini bir qədər önə əymək lazımdır (bununla siz qusuntu kütlələrinin tənəffüs yoluna düşməsinin qarşısını almış olursunuz). Əgər uşaq xeyli zəiflədiyi üçün otura bilmirsə, onu yatağa uzatmaq və bu zaman başını mütləq yana çevirmək, balışı götürmək lazımdır.

3. Əgər uşağın hərarəti yüksək olarsa, onu mütləq aşağı salmağa cəhd edin (yüksək hərarət zamanı ilk tibbi yardım barədə 12-ci səhifədə oxuya bilərsiniz).

4. Hər nəcis ifrazından sonra kiçik uşağı ilıq su ilə yuyun, dərisini toxundurucu hərəkətlərlə dəsmalla qurudun və xüsusən də anal dəlik ətrafına uşaqlar üçün olan xüsusi krem sürtün.

5. Uşağa “smekta” preparatını verin. 1 yaşınadək olan uşaqlara smekta preparatını günə 1 paket olmaqla, 1 yaşından 2 yaşınadək günə 2 paket olmaqla, 2 yaşından yuxarı olanlara isə günə 2-3 paket olmaqla təyin edirlər. 1 smekta paketini 50 ml qaynadılmış ilıq suda həll edib gün ərzində 1 neçə dəfə uşağa içirtmək lazımdır.

6. Uşağa mütləq su balansını bərpa edən məhlullar (məsələn, “rehidron”) içizdirin. Rehidron  paketini 1 litr qaynanmış ilıq suda həll etmək lazımdır. Mayenın bir neçə qaşığını (körpələrdə – 2-3 çay, bir qədər böyük uşaqlarda – 2-3 xörək qaşığı) uşağa hər qusmadan və ya ishaldan sonra içizdirmək lazımdır. Dehidratasiya üçün olan mayeləri artıq içizdirmək olmaz! Bu, qusmaya səbəb ola bilər.

7. YADDA SAXLAYIN! Əgər sizin uşağınızın hələ 1 yaşı olmayıbsa, duzlu məhlulları uşağa verməmişdən əvvəl 1:1 nisbətində qaynadılmış su ilə durulaşdırmaq lazımdır! Uşaqda susuzlaşma əlamətləri əmələ gəldikdə isə dərhal “təcili yardım” çağırmaq lazımdır!

 

Saglamolun.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Stomatit haqqında

Stomatit nədir?

 

Stomatit – ağız boşluğunun selikli qişasının müxtəlif mənşəli və əlamətli xəstəliklərinin ümumi adıdır.

 

Stomatit həm müstəqil xəstəlik ola bilər, həm də skarlatina, qpir, qızılca kimi digər xəstəliklərin ağırlaşması və ya təzahürü ola bilər. Xəstəliyə daha çox uşaqlar tutulur.

 

Ağız boşluğunun selikli qişasının xəstəlikləri kifayət qədər çox rast gəlir, lakin onların düzgün diaqnostikası çətin olur. Bu onunla bağlıdır ki, sadəcə ağız boşluğunun deyil, həm də bütün orqanizmin müxtəlif xəstəlikləri eyni əlamətlərlə keçə bilər. Ağızın selikli qişasının xəstəliklə ümumi ad altında birləşdirilir – stomatitlər. Əgər ağız boşluğunun hər tərəfi deyil, sadəcə ayrı-ayrı sahələri zədələnirsə – dil, dodqlar və ya damaq, o zaman qlossit, xeylit və ya palatinit deyirlər.

 

Stomatitin əmələ gəlmə səbəbləri

 

Stomatitlərin əmələ gəlmə səbəbləri müxtəlif amillər ola bilər – ağzın selikli qişasına birbaşa təsir edənlər (yerli təsir), həmçinin orqanizmin xəstəlikləri – mədə-bağırsaq traktının, ürək-damar sistemin xəstəlikləri, immun müdafiənin zəyifləməsi, allergik reaksiyalar, maddələr mübadiləsinin pozulmaları və s.

 

Yerli təsir amilin birbaşa iştirakıyla bağlıdır – travma, kimyəvi, termik, şüalı təsir nəticəsində selikli qişada qızarmalar, eroziyala, yaralar əmələ gəlir.

 

Stomatoloji problemlər nəticəsində əmələ gələn stomatitlərin səbəbləri – pasiyent tərəfindən ağız boşluğunun gigiyenasına riayət etməməsi, bol diş ərpi, dağılmış və çürümüş dişlər, ağız boşluğunun disbakteriozu. Bundan başqa, stomatitlər stomatoloji manipulyasiyaların texnikasında pozulmalar zamanı əmələ gələ bilər. Bunların səbəbi müalicə və protezləşdirmə zamanı baş verən mikrotravmalar, müxtəlif növlü metallardan istifadəsi, kimyəvi maddələrin istifadəsidir.

 

Stomatitin əlamətləri

 

Kliniki təzahürlərə görə stomatitlər bölünür:

˗    kataral formaya;

˗    yaralı formaya;

˗   aftoz formaya.

 

Kataral stomatit nədir?

 

Kataral stomatit – ağız boşluğunun selikli qişasının ən çox rast gələn zədələnmsidir. Bu halda selikli qişa şişkin, ağrılı, hiperemiyalı olur, ağ və ya sarı ərplə örtülmüş ola bilər. Hipersalivasiya (ağız suyunun bol ifrazatı) qeyd olunur. Damağın qan axmaları ola bilər, ağızdan pis qoxu gələ bilər.

 

Yaralı stomatit nədir?

 

Yaralı stomatit – kataral stomatitdən daha ağır xəstəlikdir, həm müstəqil olaraq əmələ gələ bilər, həm də kataral stomatitin ağırlaşması ola bilər.

 

Kataral stomatitdən fərqli olaraq, yaralı stomatit zamanı selikli qişanın bütün qatları zədələnir.

 

Kataral və yaralı stomatit zamanı ilkin əlamətlər çox oxşardır, lakin sonra yaralı stomatitdə hərarətin 37,5°C qədər yüksəlməsi, zəyiflik, baş ağrıları, limfa düyünlərin ağrılı olması qeyd olunur. Qida qəbulu güclü ağrılarla müşaiət olunur. Belə simptomlar əmələ gəldikdə həkimə müraciət etmək lazımdır.

 

Aftoz stomatit nədir?

 

Aftoz stomatit – ağız boşluğunun selikli qişasında tək-tək və ya çoxlu aftoz yaraların əmələ gəlməsiylə fərqlənir. Bu zaman yaralar böyük və dərin olur. Aftlar oval və ya dairəvi formada olur, qırmızı nazik kənarları olur, ortasında isə bozumtul-sarı ərp olur.

 

Xəstəlik ümumi naxoşluqdan, hərarət yüksəlməsindən, ağızda aftların əmələ gəldiyi yerdə ağrılardan başlayır. Belə yaranın müalicəsi adətən kifayət qədər mürəkkəbdir, və onun sağalmasından sonra yerində izləri qalır. Bu xəstəliyin müalicəsiylə həkim məşğul olmalıdır.

 

İmmunitet zəyiflədikdə infeksion stomatitin əmələ gəlməsi mümkündür. O, ağızın selikli qişasının səthində olan müxtəlif mikroblar tərəfindən törədilir. Bu mikroblar immunitet zəyifləyənək qeyri aktiv formada olurlar.

 

Əgər Siz bir dəfə stomatit keçirmisinizsə, xəstəliyin təkrarlanması ehtimalı kifayət qədər böyükdür. Əgər xəstəlik ildə üç-dörd dəfə təkrarlanırsa – bu halları tipik adlandırmaq olar. Lakin bəzi insanlarda stomatit demək olar ki, xroniki ola bilər – köhnə yaralar sağalmadan yeniləri əmələ gəlir.

 

Adətən, ilk dəfə stomatit halları 10-20 yaş arası olur, bundan sonra böyüdükcə stomatit təkrarlanır, lakin daha az ağrılı olur.

 

Stomatitlə əhalinin təxminən 20% xəstələnir.

 

Stomatitin yoluxucu olduğuna dair heç bir sübut yoxdur.

 

Stomatitin profilaktikası

 

Ağız toxumalarının travmaları stomatit əmələ gətirə bilər deyə, bu cür zədələrdən uzaq olmaq lazımdır. Qırılmış dişlər, kobud və ya sınmış plomblar, kəskin kənarlı dişlər – bütün bunlarla mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Kəskin və ya bərk kənarı olan protezi mütləq düzəltdirmək lazımdır. Əgər breketlər taxılıbsa, çıxan hissələri və breketləri diş mumuyla örtmək lazımdır. Dişləri fırça ilə və sapla ehtiyyatlı, lakin əsaslı təmizləmək lazımdır.

 

Stomatitin profilaktikası üçün dişləri hər gün yumaq lazımdır. Əsasən də bu hamilə qadınlara və yeniyetmələrə aiddir.

 

Həkim nə edə bilər?

 

Stomatitin effektiv müalicəsi üçün, əvvəlcə onun əmələ gəlmə səbəbini müəyyən etmək lazımdır, hansı ki, yalnız həkim tərəfindən aşkar oluna bilər.

 

Ağız boşluğunun müayinəsi zamanı stomatoloq bütün dişlərin səthini yoxlayacaq, mövcud olan plombların dəyişdirilməyə, zədələnmiş dişlərin isə işlənməyə ehtiyyacı olduğunu müəyyən edəcək, diş protezlərini düzəldəcək.

 

Aftoz stomatitin müalicəsiylə yalnız həkim məşğul olur.

 

Stomatitin müalicəsi üçün bütün tədbirlər görüldükdə, lakin xəstəlik keçmədikdə, onun əmələ gəlməsinin digər səbəbini tapmaq lazımdır. Böyük ehtimalla, bu, orqanizmin hansısa ümumi xəstəliyidir, və bunun aşkar edilməsi və müalicəsinylə yalnız həkim məşğul olur.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

Müntəzəm olaraq stomatoloqa getmək lazımdır ki, stomatitin əmələ gəlməsinin qarşısının alasınız, əmələ gəldikdə isə həkimin bütün tövsiyyələrinə riayət etməniz vacibdir.

 

Stomatitin müalicəsi prosesində acılı, duzlu və ya turş qida məhsullarından uzaq olun. Xörəklər turşluğa görə neytral olmalıdırlar və ağzın selikli qişasının qıcıqlnmasını törətməməlidirlər, həmçinin qida vitaminli olmalıdır ki, sağalma prosesini tezləşdirsin.

 

Əgər Siz öz uşağınızda stomatit simptomları aşkar etmisinizsə, müalicə edən stomatoloqunuza müraciət etmək lazımdır.

 

Atlasmedical.az

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Soyuğa qarşı allergiya haqqında

Bir çox insanlar qışı, soyuq havanı, qarı xoşlayır. Lakin digərlərinə soyuq hava heç bir sevinc gətirmir.

Söhbət soyuğa qarşı allergiyası olan insanlardan gedir. Bu insanların bir çox hissəsi öz vəziyyətlərində olan dəyişiklikləri allergiya ilə əlaqələndirmir və bu  dəyişiklikləri digər pozulmalarla izah edir. Nəticədə onlar uzun müddət ərzində həkimləri “gəzir”, lazım olmayan müalicələr alırlar.

Soyuq tibbi elmində yalnız bu yaxınlarda allergen kimi qəbul olunmağa başladı. Soyuğa qarşı olan allergiyanı həkimlər daha tez-tez hallarda allergiya yox, “psevdoallergiya” adlandırırlar. Adətən “allergen” dedikdə biz müxtəlif maddələri (toz, yun, heyvanların tükü, bitkilərin tozcuqları, bəzi qidalar və s.) nəzərdə tuturuq. Lakin soyuq “maddə” deyil. Onda niyə soyuq allergik reaksiyalara səbəb olur? Həkimlərin fikirinə görə, soyuq insan orqanizmində müəyyən prosesləri “qoşur” ki, nəticədə allergiyaya bənzər reaksiya inkişaf edir.

Soyuğa qarşı allergiyası olan insanlarda zökəm, burunun tutulması, asqırma baş verir. Lakin isti yərdə bu simptomlar birdən itir və insan sanki “sağalır”. Əgər Siz özünüzdə bu kimi simptomları müşahidə etmisinizsə, bu soyuğa qarşı allergiya ola bilər.

Bu allergiya növünün digər simptomu insanın dərisində inkişaf edən müxtəlif pozulmalardır – dəri səpir, qaşınır, quruyur, qabıq verir, onun üzərində açıq və ya tünd qırmızı ləkələr, çatlar əmələ gəlir. Ağır vəziyətlərdə dəri ödemləşə bilər. Bu adətən dərinin açıq hissələrində (əllər, üz, qulaqlar) baş verir. Bəzən isə dizlərin və budların iç hissəsinin dərisi də zədələnir. Bu soyuğun təsirindən inkişaf edən dermatitdir.

Belə dermatit kompleks şəkildə müalicə olunmalıdır. Müalicə zamanı periferik qan dövranını yaxşılaşdıran preparatlar, vitamınlər, antihistamin preparatlar və s. istifadə olunur. Agır vəziyyətlərdə həkim müəyyən hormon preparatları təyin edə bilər.

Qış aylarında çölə çıxdıqdan əvvəl dərinin açıq hissələrinə xüsusi kriokremlər (apteklərdə satılır) çəkmək, havaya uyğun geyinmək lazımdır.

Bəzi insanlarda soyuq havada dodaqların dərisi qızarır, dodaqlar çatlayır, qabıq verir, dodaqların qıraqlarında yaralar əmələ gəlir. Bu da soyuğa qarşı allergiyanın əlamətidir. Əgər Sizdə belə simptomlar inkişaf edirsə, profilaktik olaraq evdən çıxdıqdan əvvəl dodaqlara gigiyenik dodaq boyasını və ya kriokrem çəkin. Vəziyyət ağırlaşdıqda həkimə müraciət edin. Lazım olduqda həkim xüsusi müalicə təyin edə bilər – vitamin preparatları, antihistamin preparatlar və s.

Nadir hallarda olsa da soyuq hətta ən ağır allergik reaksiyası sayılan anafilaktik şokun səbəbi ola bilər. Bu güclü soyuqlama nəticəsində baş verə bilər. İnsanın arterial təzyigi kəskin düşür, nəfəsalma çətinləşir, bayılma ola bilər. Bu halda lazım olan tibbi yardım göstərilməzsə, insan məhv ola bilər.

Soyuğa qarşı alleryiyası olan insanlara kriosaunadan (arıqlamaq və digər müalicəvi məqsədlərlə istifadə olunan prosedura) istifadə etmək olmaz. Əks halda insanda hətta anafilaktik şok inkişaf edə bilər.

Bütün digər allergiya növləri kimi soyuğa qarşı allergiya insanlarda daha tez-tez hallarda immunitetin zəifləməsi zamanı inkişaf edir. Bu səbəbdən profilaktik məqsədi ilə daim immunitetinizi möhkəmləndirin. Bunun üçün düzgün qidalanın, kifayət qədər yatın və dincəlin, stres vəziyyətlərindən uzaq olun, idmanla məşğul olun, tez-tez havada olun, orqanizminizdə olan xroniki infeksiya ocaqlarını (karies, haymorit və s.) vaxtında və düzgün müalicə edin.

 

Saglamolun.az

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Atopik dermatit haqqında

Ümumi məlumatlar

 

Atopik dermatit (həmçinin diffuz neyrodermit adlanır) – dərinin allergiya mənşəli xroniki iltihabi xəstəliyidir, hansının ki, əsas simptomu güclü qaşınmadır. Diffuz neyrodermitə, həmçinin digər atopik xəstəliklərə (bronxial astma, pollinozlar, allergik rinit) meyllik irsi olaraq ötürülür. Ona görə də adətən belə diaqnoz qoyulmuş insanın mütləq sadalanmış xəstəliklərdən birinə düçar olan bir qohumu tapılır. Pasiyentlərin əksəriyyətində xəstəlik 12 yaşadək başlayır. Yetkin yaşlarda atopik dermatit çox nadir hallarda qayıdır.

 

Müalicə olunmadıqda xəstəlik illərlə davam edir. Bəzən dayanır, bəzən kəskinləşir və xəstəni çox narahat edir.

 

Xəstəliyin səbəbləri

 

Atopik dermatit zamanı dəridə allergik reaksiyanın inkişafının səbəbi – müxtəlif maddələrlə əlaqədəyə oqranizmin hiperreaktiv reaksiyasıdır. Bu maddələr xəstənin orqanizmi üçün allergendirlər. Allergen kimi bitki tozcuqları, ev tozu, heyvan tükü, müxtəlif qida məhsulları, məişət kimyası və s. ola bilər. Allergenin bədənə daxil olmasının bir neçə yolları vardır: hava, kontakt və qida yolu.

 

Atopik dermatitin simptomları

 

Atopik dermatitin xüsusiyyəti – allergenlə təkrar əlaqədən sonra kəskinləşmə dövrləridir (məsələn, müəyyən qida məhsullarının istifadəsi və ya heyvanlarla kontakt). Kəskinləşmələrin əmələ gəlməsinə həmçinin ilin sezonu təsir edir (kəskinləşmələr əksərən payız-qış sezonunda olur), emosional gərginliklər və s. amillər.

 

Xəstəliyin əsas simptomu – dərinin quruluğu və qaşınmasıdır. Kəskinləşmələr dərinin yayılmış şişkinliyi və qızarmasıyla, yayğın hüdudlu qırmızı ləkələrin, piləklərin əmələ gəlməsiylə müşaiyət olunurlar. Qaşınma zamanı dəridə suluqlanan eroziyalar əmələ gəlir. Dərinin zədələnmiş yerlərinə infeksiya daxil olduqda irinliklər yaranır. Atopik dermatitin sevimli yerləri – oynaqların qatlanma səthləri, boyunun ön və yan səthi, alın, gicqah, biləklər, əl və ayağın arxa tərəfi.

 

Atopik dermatitin diaqnostikası

 

Atopik dermatit diaqnozunu kliniki əlamətlərə və xəstənin şikayətlərinə əsaslanaraq həkim-allerqoloq qoyur. Bəzi hallarda pasiyentə E immunoqlobulinin (IgE) səviyyəsini öyrənmək məqsədiylə analiz müəyyən edirlər. Bu immunoqlobulinin yüksək səviyyəsi orqanizmin allergik reaksiyalara meylliyi haqda xəbər verir.

 

Kəskinləşməni törədən konkret allergeni aşkar etmək üçün dəridə allergik sınaqlar aparırlar. Bu sınaq zamanı bazu önü nahiyyəsində pasiyentin dərisinə kiçik dozalarda müxtəlif allergenlər daxil edirlər. Reaksiya müsbət olduqda allergenin daxil edildiyi yerdə qızarma və suluqəmələ gəlir.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

Atopik dermatiti olan insanın dərisi növbəti kontakta allergik reaksiyayla cavab verməyə “həmişə hazırdır”. Kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün, məlum allergenlərlə əlaqədən qaçınmaq lazımdır. Ona görə də atopik dermatitin müalicəsində təyin edilmiş pəhrizə riayət etmək və evi təmiz saxlamaq vacibdir. Bundan başqa yadda saxlayın ki, dərini daima qaşımaqla allergik reaksiyanı artıracaqsınız və infeksiyanın daxil olmasına imkan yaradacaqsınız.

 

Dərinin quru qalmasına imkan verməyin: hamam qəbul edin, sabundan mümkün qədər gec-gec istifadə edin, dərini nəmləndirici losyonla yuyun. Sintetik və yun paltarları çılpaq bədənə geyinməməyə çalışın (bu materiallar qaşınmanı artırırlar). Sizə daha çox geniş pambıq alt və üst paltaralar uyğundur.

 

Həkim necə kömək edəcək?

 

Atopik dermatitin müalicəsinin əsasını allergiyaya qarşı dərmanlar təşkil edir. Xəstəliyin ağırlığından asılı olaraq bu, tərkibində antihistamin maddələr olan sürtmə mazları və ya glükokortikoidlər, həmçinin peroral (daxilə qəbul edilən) preparatlar ola bilər.

 

Son illərdə atopik dermatitin müalicəsi üçün həmçinin allergen-spesifik immun terapiya istifadə edilir (SİT). Bu müalicə üsulu pasiyentin orqanizminə allergenin daxil edilməsindən ibarətdir. Bu cür müalicə nəticəsində orqanizmin həmin allergenə qarşı dayanıqlığının artması baş verir.

 

Atlasmedical.az

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Anafilaktik şok haqqında

Ümumi məlumatlar

 

Anafilaktik şok – ağır və ölüm təhlükəsi yaradan patoloji haldır. Bu hal orqanizmin bəzi yad maddələrlə (antigenlərlə) əlaqəsindən yaranır. Anafilaktik şok təcili tipli allergik reaksiyalara aiddir. Bu tipli allergiya zamanı antigenlə anticismin birləşməsi qan axınına bir sıra bioloji aktiv maddələrin (histamin, serotonin, bradikinin) ifraz olunmasına gətirir. Bu maddələr damarların keçiciliyini artırır, kiçik damarlarda qan dövranını pozur, daxili orqanların əzələlərinin spazmasına və bir sıra digər dəyişikliklərə səbəb olur. Qan periferiyada yığılır, arterial təzyiq düşür, daxili orqanlara və beyinə kifayət qədər qan getmir, bu da bayılmaların əsas səbəbidir. Orqanizmin yad maddələrə bu cür reaksiyasının qeyri adekvat, hiperergik (həddindən çox güclü) olduğunu anlamaq lazımdır. İnsanın vəziyyətinin ağırlığı orqanizmin özünün immunoloji cavabının pozulmasından asılıdır.

 

Anafilaktik şokun səbəbləri

 

Anafilaktik şokun yaranmasının ən yayılmış səbəbləri – həşərat sancması və dərman preparatlarının daxil edilməsidir (penisillin, sülfanilamidlər, zərdablar, vaksinlər və s.). Bu cür reaksiyalar qida məhsullarına (şokolad, yer fındığı, portağal, manqo, müxtəlif növ balıqlar), nəfəs alarkən tozcuq və toz allergenlərin daxil olmasına qarşı daha az yaranırlar.

 

 

Anafilaktik şokun simptomları

 

Anafilaktik şokun klinikası qısa müddət içində inkişaf etməsiylə fərqlənir: simptomlar allergenlə kontaktdan  bir neçə saniyə və ya dəqiqə sonra yaranır.

 

˗          şüurun ağırlaşması;

˗          arterial təzyiqin düşməsi;

˗          tutmalar;

˗          qeyri-ixtiyari işəmə.

 

Pasiyentlərin əksəriyyətində xəstəlik istilik hissindən, dərinin hiperemiyasından, ölmək qorxusundan, baş ağrısından, döş sümüyü arxasında ağrılardan başlayır. Aryerial təzyiq birdən düşür, nəbz zəif vurur.

 

Anafilaktik şokun müvafiq sistemlərin zədələnməsinə uyğun variantları:

 

˗          dəri örtüklərinin: dərinin artan qaşınması, hiperemiyası, yayılmış örənin və Kvinke ödeminin əmələ gəlməsi;

˗          sinir sisteminin (serebral variant): güclü baş ağrıları, öyümə, yüksək taktil həssaslıq, qeyri-ixtiyari işəmə və defekasiya ilə tutmalar, bayılmalar;

˗          nəfəs orqanlarının (astmatik variant): yuxarı nəfəs yollarının selikli qişasının şişməsi və hamar əzələlərin spazması nəticəsində nəfəs tutulması;

˗          ürəyin (kardiogen şok): kəskin miokardit və ya infarkt simptomlarıyla.

Diaqnoz, adətən, klinikaya uyğun müəyyənləşir.

 

Siz nə edə bilərsiniz (anafilaktik şok zamanı ilkin yardım)?

 

Anafilaktik şok barədə ən kiçik şübhəniz varsa, dərhal təcili yardım çağırın. Həkim gələnə qədər allergenin bədənə daxil olmasını dayandırmaq lazımdır. Əgər anafilaktik şok həşərat sancması nəticəsində əmələ gəlibsə, jqutu sancı yerindən yuxari bağlamaq lazımdır. Beləliklə, allergenin ümumi qan axınına daxil olmasının qarşısını alacaqsınız. Xəstəni uzatmağa və başını yan tərəfə əyməyə çalışın ki, qusma və dil qatlamnası zamanı aspirasiya baş verməsin. Sonra boyunu, döş qəfəsini və qarını rahat nəfəs alması üçün açırlar və oksigenin qəbulunu təmin edirlər.

 

Həkim nə edə bilər?

 

Həkimin ilk addımları allergenin qana davam edən daxil olmasının qarşısını almağa yönləndirilir: preparatın daxil edilmə və ya sancı yerindən yuxarı jqut bağlayırlar yaxud epinefrin (adrenalin) daxil edirlər. Təmiz havanın daxil olmasını təmin edirlər, oksigen balışından oksigenlə təmin edirlər, allergiyaya qarşı dərmanlar daxil edirlər. Anafilaktik şokun sonrakı müalicəsi ürək-damar və tənəffüs sisteminin normallaşmasına, damarlarının keçiciliyinin azalmasına və daxili orqanlar tərəfindən fəsadların qarşısı alınmasına yönləndirilir.

 

Profilaktika

 

Anafilaktik şokun əmələ gələcəyini əksər hallarda öncədən bilmək olmur. Lakin hır hansı bir maddəyə qarşı olan allergiyaya fikir vermək lazımdır (dərman preparatı, qida məhsulu və s.) və bu məhsulun orqanizmə daxil olmasını dayandırmaq lazımdır. Daha öncə anafilaktik şok keçirmiş xəstələr, mütləq üzərlərində öz allergenin adı yazılmış vərəq daşımalıdırlar.

 

Atlasmedical.az

 

 

 

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz. İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz.