Xolesistit haqqında


Öd  kisəsinin  xroniki  iltihabıdır. Geniş  yayılmış  xəstəlikdir, daha  çox  qadınlarda  müşahidə  olunur.

Etiologiyası. Patonogenezi:  Bakterial  flora  (bağırsaq  çöpü, streptekok,

stafilokok), az  hallarda  anaeroblar, qurd  invaziyaları, göbələk (aktinomikozit ) hepatit  virusu etioloji  faktorlardır.Toksik  və  allergik  təbiətli  xolosisititilər  müşahidə  olunur.  Floranın  öd  kisəsinə  düşməsi, hemotogen, limfogen  və entogeron yolla  baş  verir. Digər  güman  olunan  faktor öd  kisəsində  öd  durğunluğudur ki, buna  öd  daşı, öd  axarlarının əyilməsi, sıxılması öd kisəsinin  və öd çıxarıcı yolun  diskineziyası  müxtəlif   emosianal  faktorlar , endokrin  və   vegetativ  pozulmanın  həzm  sistemi  orqanlarının  patoloji  dəyişikliklərin   təsiri ilə  öd  yolunun  hərəki  funksiyasının   və tonusun   pozulmasıdır. Öd  durğunluğu, həmçinin hamiləlik  , az  hərəkətli həyat  tərzi , gec-gec  qida  qəbul  edənlərdə  rast  gəlinir. Pankreasda iltihabın  ” alovlanmasına”  çox  yağlı qida qəbulu, alkoqol  içkilər  digər  orqanların   kəskin  iltihabi (angina,pnevmoniya)  təkan  verir. Xroniki  xolesistit  kəskin   xolesistitdən  sonra, çox  zaman  isə prosesin   tədricən  inkişafı  ilə   öd  daşı   xəstəliyi qastrit, xroniki  pankreatit, piylənmə  formasında  ortaya  çıxır.

Simptomlar.  Klinik  gedişi:  Sağ   qabırğa  altında  küt  göynədici  ağrılarla xarakterterizə  olunur .Çox  zaman  kəskin, yağlı, qızardılmış  qida  qəbulundan  1-3 saat sonra ortaya  çıxır. Ağrılar sağ  çiyinə, sağ kürəyə  irradiyasiya  edir. Ağızda acı  və  metalik  dad, gəyirmə, bulantı, meteorizm, defekasiyanın  pozulması  (ishal və  qəbizlik) qıcıqlanma, yuxusuzluq  ortaya  çıxa  bilər. Sarılıq xarakterik  deyil , Palpasiya  zamanı  ağrı , həssaslıq  hiss olunur.

 

KƏSKİN  XOLESİSTİT

Öd  kisəsinin  kimyəvi  və  bakterial  iltihabi  xəstəliyidir.  95%  hallarda xolestazla  birgə  rast  gəlinir. Qadınlarda kişilərdən 3  dəfə çox  müşahidə  olunur.  Proses axacağının  tutulması  ilə  başlanır, mukoz ödemlər  əmələ  gəlir. Patoloji  proses  uzun  müddət davam etdikdə perforasiya və qanqrenası  əmələ gəlir.

Simptomlar. Klinik gedişi:  Yeməkdən  sonra  ağrılarla  xarakterizə  olunur.  Ağrı qısa  zamanda daimi  hal alır. Bu adətən  prosesin rektora  qədər  irəlilədiyi  zaman  olur. Ağrı  adətən sağ qabırğa altı   və epiqastral nahiyədə  lokalizə  edilir.  Xəstələri 60-80%-də  bulantı və qusma  müşahidə  edilir. Nəbzin  tezləşməsi, qızdırma olur.  10-15% Xəstələrdə  sarılıq  görülə  bilər. Xəstələrin  85%-də  leykositoz,50%-də bilirubin, 30% amilaza  miqdarı  yüksəlir.  USM   müayinə  zamanı  öd  kisəsi  divarının qalınlaşması, ölçülərin  böyüməsi,  divar  ətrafında  maye  toplanması  aşkar  olunur.

Diferensal  diaqnozu  kəskin  appendisit, peptik  xoranın  perforasiyası, penetrasiyası, kəskin  pantreatit, hepatit, qaraciyər  absesi  ilə aparılır.

Ağırlaşmalar: Perixolesistoentrik  abses, sərbəst perforasiya, xolesistonentrik   fistul  ilə  ağırlaşa  bilər.

Müalicə :  Xolesistektomiya  birdəfəlik   müalicə  üsuludur.

 

KƏSKİN  DAŞSIZ   XOLESİSTİT

Kəskin  xolesistit  hadisələrinin  4-5% daş  xolestitdir. Ciddi  travmalar, yanıq,  böyük cərrahi müdaxilədən   sonra  görülə  bilər. Az  hallarda  qan  transfuziyası, uzun  müddət   parenteral   qidalanma, yataq  xəstələrində  görülə  bilər. Xəstələrin  50%-də konkret  bir  səbəb  yoxdur.  Qanqrena  və perforasiya  görülür.

 

KƏSKİN  EMFİZEMOTOZ  XOLESİSTİT

Kəskin  xolesistit 1%-ni  təşkil  edir. Öd  kisəsinin  divarında  qaz yığılır. Bu  xəstəlikdə  xəstələnləri 75% kişilər,40% diabetik  xəstələrdir.  Adətən 60 yaşdan  sonra  görülür.

 

XRONİKİ  XOLESİSİTİT

Xroniki  xolesistit  kəskinləşmə  remissiya  ilə  müşahidə  olunur. Kəskinləşməyə  kəskin  yağlı  qızardılmış qidalar,alkoqol,ağır  fiziki  iş, kəskin  bağırsaq  infeksiyaları  təkan  verir.

Ağırlaşma:  Xroniki  xolesistitlə  hepatitlə, perikarditlə  birləşdikdə ağırlaşma  müşahidə  olunur.

Müalicə:  Antibiotiklər,spazmolitiklər, xolinotiklər öd  qovucular təyin  olunur.

Praqnozu  əlverişlidir.

 

Pozitiv.az

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Çox tərləmək nəyin göstəricisidir?

Tərləmə insan orqanizminin təbii funksiyasıdır. Tərləmə zamanı insan orqanizmindən toksiki maddələr ifraz olunur.

Bundan əlavə tərləmə termorequlyasiya prosesində (bədən hərarətinin lazım olan səviyyədə saxlanılması prosesi) iştirak edir. Ağır fiziki işlər zamanı və isti havada insan fəal şəkildə tərləyir. Dərinin üzərinə çıxan tər tez buxarlanır və bunun nəticəsində dəri soyudulur.

İnsan emosional sarsılma, stress, həyacanlanma zamanı də daha güclü tərləyir. Bu da orqanizmin stresə qarşı olan təbii reaksiyasıdır.

Beləliklə, tərləmə təbii və insan orqanizminin normal fəaliyyəti üçün çox vacib olan bir prosesdir. Lakin bəzi hallarda tərləmə patoloji xarakter daşımağa başlayır. İnsan fikir verir ki, o, hətta soyuq havada və sakit vəziyyətdə olduqda çox güclü şəkildə tərləyir. Bu hal “hiperqidroz” (lat. “hiper” – artırılmış, “hidro” – su) adlandırılır.

Bu hal müxtəlif xəstəliklərin və pozulmaların simptomu ola bilər. Bu səbəbdən əgər insan birdən-birə güclü və səbəbsiz tərləməyə başlayıbsa, buna diqqət yetirmək lazımdır.

Hiperhidroz bu kimi xəstəliklərin və pozulmaların simptomu ola bilər:

- Pnevmoniya, müxtəlif infeksiyalar, revmatizm, xərçəng xəstəliyi zamanı xəstə havanın temperaturundan asılı olmayaraq çox güclü tərləyir. Ağ ciyər vərəmi zamanı xəstələr gecə saatlarında daha güclü tərləyirlər. Təbii ki, bu simptomla yanaşı insanda xəstəliyin  digər simptomları da meydana çıxır.

- Qalxanvari vəzi orqanizmə lazım olandan artıq miqdarlarda hormonları ifraz etdikdə, insan orqanizmində gedən mübadilə prosesləri sürətlənir. Belə xəstələrin dərisi daim nəm və isti olur, nəbzi sürətlənir, saçlar nazilir, əllər əsir.

- Nevroz və digər sinir sistemi pozulmaları zamanı insanların əlləri və ayaqları daim nəm və soyuq olur.

- Qadınlarda hormonal fonunun geyri-sabit olması (məsələn, klimaks zamanı) güclü tərləmə tutmalarına səbəb olur – güclü tərləmə qəfildən başlayır və qadını bir neçə dəqiqə ərzində “tər basır”.

- Şəkərli diabet xəstəliyi olan insanlarda qanda şəkərin kəskin düşməsi halsızlıq, güclü tərləmə, ürəkbulanması, nəbzin tezləşməsi kimi simptomlarla müşayiət olunur.

Lakin bəzən heç bir ciddi xəstəliyi olmayan insanlarda da hiperhidroz müşahidə olunur. Əksər hallarda belə insanlarda üz, qoltuğaltı nahiyələri, əllər və ayaqlar güclü tərləyir. Bu insanın sağlamlığına heç bir ciddi ziyan vurmasa da, psixoloji kompleksin yaranmasına səbəb olur, insanlarla ünsiyyətdə, işdə və ailədə problemlər yaradır. Tərləmədən qorxan insan daha güclü tərləməyə başlayır, utanır, paltarların seçimində əziyyət çəkir, insanlarla görüşməkdən çəkinir (əllərin daim nəm olduğuna görə) və s. Bir çox hallarda belə hiperhidoz sinir sistemi geyri-sabit olan insanlarda müşahidə olunur. Bu səbəbdən belə insanlar ilk növbədə nevropatoloqa müraciət etməlidir.

Müasir antipersperantlar və dezodorantlar güclü tərləmə ilə mübarizədə yaxşı kömək edir. Lakin bu vasitələr, təbii ki, əllər və üz üçün uyğun gəlmir. Bundan əlavə bu vasitələrdən süi-istifadə etmək olmaz. Bəzi elmi müşahidələr sübut edir ki, bu vasitələrin tərkibində olan alüminium böyrəklərə mənfi təsir edir, qadınlarda süd vəzi xəstəliklərinə təkan verə bilər, hətta onkoloji xəstəliklərinin riskini artırır və s.

Müasir tibb hiperhidrozla mübarizə üçün müxtəlif vasitələr təqdim edir – cərrahiyyə əməliyyatları, botoks preparatının inyeksiyaları. Bildiyimiz kimi, botoks preparatı qırışlarla mübarizə aparır. Lakin bu preparat həmçinin hiperhidrozun müalicəsində  dünyada “qızıl standart” sayılır.

Mənbə: Genon.ru

Saglamolun.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Toksoplazmoz nədir?

Toksaplazmoz   sadə  birhüceyrəli   mikroorqanizm  olan toxoplasma   tərəfindən  törədilən infeksion  xəstəlikdir. Dünyada Afrika , Cənubi  və Latın Amerikası əhalisi hesabına   çox  geniş  yayılıb.Adı  çəkilən ölkələrdə  əhalinin yoluxma  faizi  30 %-dir.Avropa  və  Şimali Amerikada yoluxmuş əhalinin  həcmi  25-50 %  təşkil edir.

Tibbdə  bir neçə kliniik forması  ayırd edilir : sinir , limfoqlandulyar, miokardik, göz, ağciyər və  bağırsaq  formaları. Bir qayda olaraq  , bu infeksiya   sinir sistemini, miokardı,limfa düyünlərini,dalağı  və qaraciyəri  zədələyir.

Anadangəlmə  və qazanılma  olur.

1. Anadangəlmə-təhlükəlidir. Anadan dölə  ötürülür. İnfeksiya dölü bətndaxili dövrdə zədələyir. Dölün məhvinə, yenidoğulmuşun ölümünə , ağır qüsürlarla doğulmasına(gözlər,mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi) səbəb olur.

2.Qazanılmış  nisbətən az təhlükəlidir.Kəskin  və xroniki  formada ola bilər.Kəskin  forma yüksək  qızdırma , dalaq və  qaraciyərin  böyüməsi , sinir  sisteminin zədələnməsi ,başağrısı  , qusma, iflic  və qıcolmalar ilə  özünü göstərir.Xroniki infeksiya zamanı isə subfebril  temperatur, başağrısı , qaraciyər, limfa düyünlərinin böyüməsi müşahidə olunur.İş qabiliyyəti zəifləyir.Xroniki toxoplazmoz ürəyin  , gözlərin  və   mərkəzi  sinir sisteminin zədələnməsi ilə  özünü göstərir.Xəstələrin əksəriyyətində isə  simptomsuz keçir.

Toksoplazma  sadə  birhüceyrəli  törədicidir.  Mİkroskop  altında apelsin diliminni  və ya ayparanı  xatırladıır.Sinir ağciyər  və  miokard  hücəyrələrinə   yoluxur.Mikroorqanizm  ilk  dəfə 1908 -ci ildə Tunisdə  aşkar olunub.Bu zamana qədər isə  bu  xəstəliyin yalnız heyvanlarda olduğu   düşünülürdü. Toxoplazma 400  növ  heyvanda parazitlik  edir.XX əsrin əvvəllərində  isə  yenidoğulmuşların  ağır xəstəliklərində  bu infeksiyanın rolu  aydınlaşdı.15  il  sonra isə  bu infeksiyanın anadan dölə  keçdiyi isbatlandı.Toksoplamazmanın əsas  sahibi  ev pişikləridir.Pişiyin orqanizmində o  öz həyat tsiklinin bütün mərhələlərinin keçirir, çoxaldıqdan  sonra insana yoluxur.Sahibin orqanizmində 3 əsas  formada olur.

1. Trofozit: ( və ya endozit) – bu nüvəli ,3-7 mm ölçülü  rombvari və ya dairəvi hüceyrələrdir.Bu formada toxoplazma sürətlə çoxalmaq qabilliyyətinə malikdir.Trofozitlər qanla bütün orqanizmə yayilir.Zaman keçdikcdə sahibin orqanizmində trofoziti məhv edən antiteller əmələ gəlir.Trofozitlər hüceyrədən orqanizmdən kənarda dayanıqlı deyil,dezinfeksiya edicilərin təsirindən tez məhv olur.

2. Sista: Sahibin (pişiyin ) bədənində çoxalaraq sistaya çevrilir. Toksoplazma qeyri – cinsi və cinsi yolla çoxalir. Cinsi  çoxalma zamani sista əmələ gəlir. Sista trofizitin xüsusi qişa ilə örtülmüş formasıdır. Bu örtük onu dərmanlara və antitellerə qarşı dözümlü edir.Sista adətən  dairəvi formada olur,daxilində 3000-5000 trofozit saxlayir.Sistalar orqanizmdə 10 illərlə  qala bilir. Qeyri – cinsi çoxalma zamani isə sista formalaşmır.

3. Oosista – Pişiyin  nazik bağirsağının selikli  qişasinda  formalaşan oval törəmələridir. Pişiyin  peyini ilə xaric olur. Bu halda xaric olan  oosistalar  həyat qabiliyyəətini uzun müddət saxlayır.Yüksək  və aşağı temperaatur  ona təsir etmir.Bu  cür oosistalar  yoluxma üçün əsas mənbələrdədir.

İnfeksiyalarin verilmə yoları:

1. Ev pişikləri – əsas mənbədir, 15-20 günə  2 milyard sista  xaric edir. Pişiyin gəzdiyi torpaqda, yaxşı, yuyulmamış  meyvə tərəvəzlə  yoluxur. Donuz və qoyun ətində , quş yumurtasındada da  toksoplazmalar olur.

2. Anadan – dölə -  Hamilə qadinda kəskin  toksoplazmoz   varsa , hamiləliyin dayandırılmasına   göstərişidir.

 

SİMPTOMLAR, ƏLAMƏTLƏR  VƏ  GEDİŞİ : Kəsin , xroniki və latent  formaları ayird edilir. Yoluxmuş   insanların böyük əksəriyyətində  xəstəlik xroniki və latent formada  olur. Kəskin formada  isə  çox nadir hallarda üzə  çıxır (0,2 -0,3%). Bu hal immun  sistemi  çox zəif olan  xəstələrdə  muşahidə olunur (HİV infeksiyasi  digər virus infeksiyası, onkoloji  xəstələr).  İmmun sistem gücləndikdə, bu zaman  tez bir müddətdə antitellər əmələ  gəlir  ki, bu antitellər  orqanizmi   toksoplazmanin  zədələyici təsirindən mühafizə edir.

 

Anadangəlmə

Kəskin forma  bütün orqan və sistemələrə təsir edir. Əlamətlər :

1. Hərarətin  yuksəlməsi

2. Halsızlıq

3. Sarılıq  ( bəzən )

4. Səpkilər

5. Yuxululuq

6. Əzginlik

7. Əzələ tonusunun  artması

8. Çəpgözlük ( bəzən )

Əgər iltihabi  proses  bütün  orqanlara eyni zamanda  yayılmayıbsa,bu zaman ayrıca  sistemlər  zədələnir

Əsasən  hidrosefaliya , gözdə büllurun  bulanması və gözdə   digər dəyişşikliklər  əmələ   gəlir.

Xroniki formada  körpənin  mərkəzi   sinir  sistemində geri  dönməyən  dəyişiklər   inkişaf  edir.Nəticədə  uşada hissəvi  və  tam korluq , əqli inkişafdan geri  qalma  formalaşır .

 

Qazanılmış  toksoplazmoz

Kəskin forma -  Bu qayda olaraq qazanılmış  toksoplazmada  kəskin hal  5-23 günlük  ( çox zaman 12-14 gün)  inkubasiya dövründən sora baş verir.

Əlamət  və  şikayətləri

1.Yorğunluq

2.Əmək qabiliyyətinin azalması

3.Halsızlıq

4.Titrəmə ( bəzən )

5.Hərarətin 38,5O C yüksəlməsi

6.Baş ağrısı

7.Əzələ və oynaqlarda ağrılar

8.Boyun  limfa düyünlərinin  böyüməsi (2-3 həftə)

9.Qaraciyərin ölçüsü böyüyür  (nadir hallarda dalaq)

10.Pnevmoniya  inkişaf edə bilir.

11.Baş beyinin zədələnməsi (ensafalit)

12. Ürəyin  daxili qişasının zədələnməsi (endokardit)

13.Gözlərin  torlu və damarlı qişasının zədələnməsi

 Xroniki forma - yoluxduqdan 2-3 həftə və ya 1neçə ay sonra formalaşır  və ya simptomsuz keçir.

 

Əlamətlər və şikayətlər

1. Hərarətin nəzərə çarpmayacaq dərəcədə yüksəlməsi (37,2-37,6) . Adi hərarət salici preparatlarla normallaşmır  və uzun muddət davam edir

2. Limfa düyünləri,dalaq  və qaraciyərin böyüməsi

3. Mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi

4. Yaddaşın zəifləməsi

5. Ətrafa marağın azalması

6. Yuxunun və iştahanın pozulması

7. Adinamiya

8. Halsızlıq

9.Qorxu hissinin əmələ   gəlməsi

Digər simptomlar orqanlarin zədələnmə dərəcəsindən asılıdır. Xroniki toksoplazmozlu xəstələrdə davamlı yorğunluq , əzginlik olur.Hətta xəstə yuxudan oyananda belə özünü  gümrah hiss etmir. Yuxu ritmi pozulur . Xəstələr  gec  yuxuya gedir , tez – tez oyanır, səhərlər isə oyanmağa çətinlik çəkirlər . Küt baş ağrıları ,əzələ və oynaqlarda ağrı olur. Səsə və işığa həssaslıq yüksəlir,qıcıqlanır səbrsiz və dözümsüz olur.

Əgər ürək – damar sistemi zədələnibsə ürək  döyünmə,ürək nahiyəsində ağrılar, ürək ritminin  pozulması,arteriyal təzyiqin düşməsi müşahidə olunur.

Mədə bağırsaq sistminin zədələnməsi nəticəsində ağızda quruluq , iştahanın itməsi,qarında  küt ağrılar olur.

Endokrin  sisteminin zədələnməsi isə mədəaltı vəzin  disfunksyası , qadınlarda menstruasiya tsiklinin pozulması, kişilərdə impotensiya ilə özünü göstərir. Qadınlarda vərdiş halına  keçmiş uşaqsalma olur.

Toksoplazma gözləri zədələyir,bu halda görmənin zəifləməsi, xorioretinit yaxındangörmə, uveit kimi patologiyalar inkişaf edir.

Dayaq – hərəkət sisteminin zədələnməsi əzələlərdə güclü ağrılara səbəb olur. Bəzən  bu ağrılar o qədər  güclü olur,ki hərəkəti məhdudlaşdırır.

Xroniki  toksoplazmann xəstənin daim narahat etmə – kəskinləşmə və remisiya (simptomları demək olar ki itir) dövrləri olur.

 

TOKSOPLAZMOZ  VƏ  HAMİLƏLİK

Toksaplozmoz  yoluxmuş insanlarda yüngül narahatlıqla  və ya  simptomsuz keçsə də , hamilə qadınlar  üçün böyük fəlakətə çevrilə bilər. Bu o zaman  baş verir ki,qadın hamiləlik zamanı yoluxur.Bu cür yoluxmalar ilə 1% qadınlar xəstələnir , dölə verilmə riski isə 20%-dir  . Lakin bu riski göz ardı etmək olmaz. Əgər qadın toksoplazmozla hamiləlikdən əvvəl  (ən az 6 ay əvvəl ) yoluxubsa  bu halda gələcək uşağı bu təhlükə qorxutmur. Əgər qadın hamiləlik zamanı toksoplazma zamanı ilə yoluxub və bu səbəbdən körpəni itiribsə o yarım ildən sonra yenidən hamilə qala bilər,bu zaman onu eyni təhlükə gözləmir .Çünki əmələ gələn  antitellər dölü mühafizə edir. Hamiləlik  dövründə toksoplazma ilə yoluxma zamanı dölün  zədələnmə dərəcəsi və riski hamiləliyin müddətinnən asılıdır. I  trimestrdə yoluxma zamanı  dölün zədələnməsi riski 15% , II  trimestrdə 25% , III trimestrdə 70% təşkil edir. Eyni zamanda  zədələnmənin ağrlığı hamiləliyin ilk dövrlərində  yoluxduqda daha  çoxdur, çunki gec dövrlərdə dölün  öz immun  sistemi  fəaliyyət göstərməyə başlayır. Əgər hamiləlik süni dayandırılmazsa  , körpənin ölü doğulması və ya mərkəzi sinir sisteminin , gözlərin , dalaq və qaraciyərin  ağır zədələnmələri ilə nəticələnir.Əgər hamilələrin  əvvəllərində  bu diaqnoz  qoyulursa  qadın  qospitalizasiya edilir və müalicəyə  başlanır. Müalicə  dölün anadangəlmə  toksoplazmozlu   doğulması  riskini 50-60% düşürür. Bu rəqəm ilk baxışda ümid verici görünsə də  , ağır  zədələnmədən  qaçmaq 50% hallarda da  mümkün  olmur. Əslində  hamiləlik zamanı yoluxma baş verirsə dölün sağlam doğulma  riski   0% dir. Hətta  doğuş normal   keçsə  belə  , görmə qabiliyyətini saxlanması və baş beynin  sağlam  olması üçün  ehtimal azdır. Buna gorə  də  hamiləlik  zamanı  toksaplazmozla  yoluxma  hamiləliyin  süni dayandirilmasına göstərşdir (qadının   razilığı  əsasında ) . Lakin  həkim  bu qərarı  vermədən  öncə ətraflı  müayinə  etməlidir .

Anadangəlmə toksoplazma usaqlar ilk  baxişdan  normal görünsələr də sonralar gormədə pozulmalar, korluk,əqli  inkişafin  geriləməsi,nitq qusuru,boy inkisafi ləngiməsi   meydana çıxır. Əgər dölün immun sistemi kifayət qədər adekvat cavab bilməsə bu zaman  kəskin  septik  toksaplazmozlar meydana çıxır. Bu da  yenidoğulmuşlarda  səpkilər,  yüksək hərarət,qaraciyərin zədələnməsi,  ensefalit,gozlərin zədələnməsi  ilə özünü  göstərir. Xəstəlik  prosesi kəskinləşərək   körpənin həyatının ilk həftələrində  ölümə gətirib  çixara bilir və ya xronikləşə bilər .Motor  funksiyasinin pozulmasi iflic , epilepsiya tutmalari , gözlərdə xoriretinit,mikroftalamiya və ya  goz almasinin  umumiyyətlə  olmamasi  ola bilər.Təbii ki  hər  görmə patologiyasi və mərkəzi sisnir sisteminin  zədələnməsinin səbəbi  toksoplazma deyil.

Belə hallardan qaçmaq üçün  toksaplazmoza  görə analiz hamiləlikdən əvvəl verilməlidir.Əgər  qadında toksoplmazmaya  qarşı  antitellər varsa ( İg G ) , bu gələcək hamiləlikdə  döl üçün  təhlükə  yaratmır  və ya  ola bilər ki , yoluxma  yaxın  keçmışdə  baş verib,bu halda qadın yarim il sonra rahatliqla  hamiləlik planlaşdıra bilər .Əgər antitellər  ( İg G )  aşkar olunmazsa , bu o deməkdir ki qadın  əvvəl toksoplazma  ilə yoluxmayib . Bu zaman  diqqətli  olmaq lazımdır   ki hamiləlik müddətində  yoluxma baş verməsin .

Yoluxma əsas bu yollarla  baş verə bilər : çiy ətdən və  pişiklərlə kontakdan . Buna görə  bu risklərdən   qaçmaq , meyvə – tərəvəzi təmiz yumaq lazımdır .

Anadangəlmə  toksoplazmoz hamiləlik  zamanı  anadan uşağa  keçən ciddi xəstəlikdir . Hamiləliyin  III trimestrində  yoluxma baş verdikdə  körpədə ağır  zədələnmə  baş vermir, çünki dölün  artıq  öz immun  sistemi olur və onu  ağır  dəyişikliklərdən  qoruyur. Ən qorxulu  zədələnmə isə  ilk trimestrdə baş verən  yoluxma  zamanı olur . Bu hal spontan aborta (uşaqsalma  ilə)  nəticələnir . Əgər uşaqsalma olmasa ( bu çox nadir halda  baş verir) , o  zaman  döldə  kobud patologiyalar yaranır.

Diaqnoz: Parazitoloji  və immunoloji   müayinələrlə  aşkar  olunur.

Parazitoloji  müayinə  üçün  xəstədən  hər hansı bir  bioloji  maye – qan  , ağız  suyu , beyin mayesi və s, toxuma  bioptatı götürülə bilər  . Parazit mikroskop altında və PZR    müayinəsi ilə aşkar  etmək olar . Parazitoloji  müayinənin   çatışmamazlığı   budur ki , parazit   aşkar olunsa da yoluxmanın nə zaman baş verdiyini aşkar etmək olmur.Və ya parazitin aşkar olunmaması  hər zaman parazitin  olmamasınnı   göstərmir.Səbəb :

1. Toxuma  daxilinə  düşən toksoplazmalar mayelərdə  yaşamır . Ona görə də  götürülmüş  mayedə  olmaya bilir.

2. Toksoplazmanın  materilallarda canlı qalması  üçün  bəzi  şərtlər lazımdır ki ,  bu halda  da  parazit mikroskopiyaya  qədər  yaşamır . Hazırda  parazitoloji  metod  1 yaşa  qədər  anadangəlmə  toksoplazmozlu   uşaqlarda ,  toksoplazmozlu  QİÇS  xəstələrində və  toksoplazma  ilə gözlərin zədələnməsi zamanı , yəni yoluxma  müddəti  önəmli olmayan  hallarda tətbiq olunur.

Nisbətən dəqiq  informasiya  immunoloji metodla  təmin edilir. Bu metodla  parazitə qarsi əmələ  gəlmiş immunoqlobulinlər – antiteller  təyin olunur .

Tədqiqat   üçün  yalnız qan  zərdabı  deyil , onurğa  beyin mayesi  də istifadə oluna bilər. İFA metodu yoluxmanın  muddətini  təyin etməyə  imkan verir. Bu zaman  Ig M və Ig G   təyin olunur . Yoluxmadan bir müddət  sonra  Ig M antitellər qanda əmələ gəlir.  Bu antitellər  orqanizmdə 1-ildən çox qalmır. Ig G antitellər isə orqanizmdə  uzun müddət saxlanilir. Yəni  qanda Ig M antitellərin aşkarlanması  yoluxmanın  “yeni” olduğunu  göstərir . İg G antitellərin aşkarlanması isə  yoluxmanın uzun zaman öncə  baş  verdiyini  və  immunitetin formalaşdığını  göstərir .

Müalicə :  Toksoplazmadan tamamilə  azad olmaq  mümkun deyil, parazitə  qarsi əmələ  gəlmiş antitellər isə ömür  boyu  saxlanır. Tam  müalicə olunmanın   yeganə  yolu yoluxmanın  ilk  günlərində  mümkündür. Bu müddətdən sonra isə sista əmələ  gəlir ,  hansi ki dərman  preparatlarina qarşı davamlıdır. Buna görə də  toksoolazmaya  qarşı antitellər təyin olunan  xəstəyə  mualicə təyin  olunmur. Başqa arqument bundan ibarətdir ki ,  kəskin toksaplazmozun  mualicəsində  antibiotiklər və ximioterapevtik  preparatlar istifadə olunur ki, bu da immun sisteminin  zəifləməsinə  və sonralar  toksaplazmozun   yenidən  kəskinləsməsinə səbəb olur. Yəni  “qapali dovrə” yaranır (toksoplazmoz -  immun zəifliyi – toksoplazmoz – immun zəifliyi) gətirib cixardir. Toksaplazmozun  mualicəsində  məqsəd virusu  orqanizmdən  birdəfəlik  xaric etmək deyil, daxili orqanların ağır  zədələnmələrinin qarşısını  almaqdır. Müalicə mərkəzi sinir sisteminin,  ürək , ağciyər  , digər  həyati  vacib  orqanlarin  zədələnməsi , tez – tez uşaqsalma  , sonsuzluq və gozlərin  zədələnməsi zamanı  tətbiq  edilir. Kəskin  toksoplazmoz  hazırda   müalicə edilir. Xroniki toksoplazmozun  müalicəsi  isə çətindir. Ximioterapiya  xroniki toksaplazmozun  müalicəsində  effektli  deyil. Əsas  diqqət orqanizmin  immun modulyasiyasına  yönəldilir.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Bel ağrıları

Aparılan araşdırmalara əsasən əhalinin yarıdan çox hissəsi beldə olan ağrılardan əziyyət çəkir, lakin onların yalnız 15-20% -i həkimə müraciət edir.

Bunun təhlükəsi isə odur ki, onurğa sütununun hər hansı bir xəstəliyində,  bu potoloji prossesə hökmən əzələ və bir çox daxili orqanlar cəlb olunur.

Buna misal olaraq, boyun hissəsinin xəstəliklərinin ağırlaşması nəticəsində insanda  baş ağrıları, qulaqlarda gurultu, başgicəllənmə və görmə qabiliyyətində pozğunluqlar yarana bilər. Döş nahiyəsində olduqda  - nəfəsalma və ürək fəaliiyyəti, bel nahiyəsində isə həzm orqanlarının, böyrəyın iş prinsipində pozğunluqlar  və potensiyanın azalması kimi problemlər yarana bilər.

Səbəblər.

Buna səbəb olan bir çox xəstəliklər ola bilər. Bunlardan:  bel əzələlərinin adi fiziki yüklənməsi, skolioz, osteoxondroz, əzələ arası disklərdə yırtıq, az hallarda şiş və onurğa toxumasının infeksiyası kimi hallar aid edilir.

Radikulitə oxşar ağrı isə böyrək sancısı və mədə yarasından ola bilər. Beldə olan ağrıların səbəbi daxili orqanlar olduqda, hərəkət edib etməmənizdən asılı olmayaraq, ağrının səviyyəsi dəyişmir.

Necə bəlli olur?

Osteoxondroz – bel nahiyəsində ağrı  yaradan ən geniş yayılan xəstəlikdir. Əyildikdə, ağır bir yük qaldırdıqda və bundan sonra gün ərzində ayaqlarınızda zəiflik və ağrı hissi olduqda  və bu ağrının hərəkət etdikdə, öskürdükdə güclənməsi – əzələ arası yırtığın əlaməti ola bilər. Qarşıya və ətrafa əyildikdə onurğa sütununun bel nahiyəsində əməllə gələn kəski n ağrı isə – kəskin bel radikulitinin əlamətidir.

Başı ətrafa döndərdikdə, boyun və çiyin nahiyəsindı olan uzunmüddətli ağrılar – onurğa sütununun xroniki xəstəliklərinin əlamətidir. Bu hallarda boyun spondilezində əzələ fəqərələrinin deformasiyası və böyüməsi baş verir.

Dərin nəfəsalmada müşahidə olunan ağrı – onurğa oynaqlarının xroniki ilthabi deməkdir. Bir çox hallarda beldə olan ağrılar, əzələ və bel bağlarının zədələnməsində  də müşahidə olunur. Düzgün taktikdə bu ağrı izsiz olaraq keçir. Yalnız bu ağrıya ciddi yanaşmadıqda, bu  hətta onurğa sütununun əyilməsinə səbəb ola bilir.

Diaqnoz.

Hər bir halda, uzunmüddətli və requlyar bel ağrılarında mütləq nevroloqa müraciət etmək lazımdır. Ağrının konkret səbəbini örənmək üçün  bir sıra müayinələrdən keçməyiniz tələb olunacaq.

Beldə ağrı ilə müşahidə olunan onurğa xəstəlikləri əsasən maqnit – rezonans tomoqrafiyası vasitəsilə müəyyən edilir. Adiirentgenoqrfafiya zədə və müəyyən xəstəlikləri müəyyən edir. Onurğa kanalının sıxılması  və ya onurğa beyin mielopatiyası şübhəsində  isə  elektromioqrafiya metodu istifadə edilir.

Müalicəsi.

Beldə olan kəskin ağrıları medikamentlərlə müalicəsini yalnız nevroloqun məsləhəti ilə etmək olar. Bəzi hallarda isə cərrahi müdaxilələr tələb oluna bilir. Bir çox xroniki xəstəliklərdə isə, manual terapiya, iynə ilə terapiya və müalicəvi idman məsləhət görülür.

Unutmayın ki, beldə olan ağrıların ən əsas profilaktikası – düzgün qamətin saxlanılmasıdır.

 

Saglamolun.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Gingivit haqqında

Gingivit nədir?

Gingivit – damağın selikli qişasının iltihabi prosesidir. “Gingivit” sözü latın dilindəki gingivasözünə “it” şəkilçisi (tibbdə iltihabi prosesləri xaraterizə edən şəkilçidir) əlavə edilməklə əmələ gəlir.

Gingivit – yetərincə yayılmış bir xəstəlikdir. Gingivit tez-tez yeniyetmələrdə və hamilələrdə rast gəlir. Bu kateqoriya insanlarda xəstəlik adətən daha ağır keçir, çünki onların bədənində hormonal dəyişikliklər baş verir.

 

Gingivitin müalicə edilməyəndə inkişaf etməsi daha ağır fəsadlarla nəticələnə bilər: məs., paradontitlə, hansı ki, nəticədə dişlərin tökülməsinə gətirib çıxarır.

 

Gingivitin yaranma səbəbləri

 

Gingivitin yaranma səbəbləri çox müxtəlifdir. Onları şərti olaraq daxili və xarici qruplara bölmək olar.

 

Daxili səbəblərə aiddir: dişlərin böyüməsi (böyüyən diş damağı zədələyir) və onların səhv yerləşməsi (prikusu), vitamin çatışmazlığı, həzm sisteminin xəstəlikıəri (bütün sahələr bir-biri ilə əlaqədədir), immunitetin  zəyifləməsi (ağız boşluğu üçün daha çox yerli immunitet əhəmiyyət daşıyır) və s. səbəblər.

 

Xarici səbəblər: fiziki (travma, yanıq, süa təsiri), kimyəvi (aqressiv maddələrin təsiri), bioloji (infeksiya) və tibbi (yatrogen) amillər. Diş daşı, ərp, qida qalıqları, səhv salınan plomblar, ağızla nəfəs alma, siqaret çəkmə, kimyəvi qıcıqlama, infeksiyalar daha çox gingivit yaradır. Böyük və uşaqlar üçün məhz infeksion gingivitlər daha aktualdır. Uşaqlarda gingivit lazımi gigiyena olmadıqda yaranır. Məsələ ondadır ki, yerli immun müdafiə 7 yaşa qədər hələ inkişaf edir, onun tam formalaşması isə yeniyetmə dövrü başlayanda bitir. Buna görə xroniki iltihab ocaqları olmadıqda belə yaranma riski uşaqlarda daha böyükdür. Kariesi olan uşaqlarda isə bu risk daha da artıqdır. Məhz müalicə edilməmiş çürük dişlər gingivitin yayılmış səbəbidir. Gingivitlər həmçinin revmatizm, vərəm, şəkərli diabet, qaraciyər və öd kisəsi xəstəlikləri, nefropatiyası olan uşaqlarda əmələ gəlir.

 

Bəzi dərmanların, məsələn, oral kontraseptivlərin uzun müddətli istifadəsi damaqda iltihab prosesini gücləndirə bilər. Ağır metallar (qurğuşun, vismut) həmçinin bəzən gingivitə səbəb ola bilərlər.

 

Gingivitin əlamətləri

 

Gingivitin bir neçə növləri vardır: kataral, xoralı-nekrotik, hipertrofik və atrofik gingivit.

 

Xəstəliyin kəskin və xroniki formaları vardır. Xroniki forma əksərən qışda və yazda kəskinləşir (bu artan qan axmayla büruzə verir) və daha çox böyük insanlarda rast gəlir.

 

Əgər xəstəlik bir və ya hər iki çənənin bütün dişləri əhatə edən damaqda əmələ gəlirsə, o zaman yayılmış gingivit haqqında deyirlər. Yerli gingivit isə damağın bəzi yerlərində bir və ya bir neçə diş nahiyyəsində əmələ gəlir.

 

Katarl gingivitin kliniki simptomları:iltihabi prosesə əsaslanan qızartı, damağın selikli qişasının şişkinliyi, qan axmalar. Gingivitin bu formasında xəstənin subyektiv hissləri dişlərdə cüzi qaşınmadan, yemək zamanı ağrılardan ibarətdir.

 

Xoralı-nekrotik gingivit zamanı damağın selikli qişasında yaralar və nekroza uğramış sahələr əmələ gəlir. Onun kliniki simptomları bunlardır: qalitoz (ağızdan xoşagəlməz qoxu), damağın ağrılı olması; orqanizmin ümumi vəziyyəti həmçinin ağırlaşır: xəstə ümumi əzginlik hiss edir, bədən hərarətinin 39 dərəcəyədək yüksəlməsi, limfa düyünlərinin böyüməsi mümkündür.

 

Hipertrofik gingivitdə damaq məməciklərinin böyüməsi baş verir və dişin bir hissəsi örtülür. Xəstəliyin ilkin mərhələlərində hər hansı bir simptom olmur. Sonradan isə damağa toxunanda və ya yemək yeyəndə qan axma və ağrılar başlayır.

Atrofik gingivitdə isə, əksinə, damaq toxumasının atrofiyası (azalması) baş verir, və damağın səviyyəsi zamanla aşağı düşür və dişin dibi görünməyə başlayır. Atrofik qingiviti olan insan bunu  isti və soyuq yeməklərə həssaslıqda hiss edir.

 

Gingivit bəzən sadəcə parodontit (dişin dibini, sümük alveollarını və damağı əhatə edən toxumanın iltihabı) yaxud parodontoz (iltihab destruktiv proseslərdən daha az olur) əlamətləriylə büruzə verir.

 

Profilaktina

 

Gingivitin profilaktikası üçün növbəti tədbirlər görmək lazımdır:

˗          müntəzəm olaraq stomatoloqun müayinəsindən keçmək;

˗          hər gün diş ərpini diş pastası və ipək sap vasitəsiylə aradan qaldırmaq;

˗          dişləri təmizləmək üçün hər 3-6 ay stomatoloqa müraciət etmək.

 

Proqnoz

 

Ağırlaşmamış gingivit tez bitir, adətən 7-10 gün ərzində. xroniki isə intensiv müalicə tələb edir. Əgər gingivit müalicə edilməzsə, bu parodontit əmələ gəlməsinə və dişlərin tökülməsinə gətirə bilər (kariesdən fərqli olaraq, gingivit diş tökülməsinin daha yayılmış səbəbidir).

 

Həkim nə edə bilər?

 

Gingivitin müalicəsi sadəcə stomatoloq tərəfindən aparılmalıdır. Müalicə diş piləklərinə təsirdən, yerli və ümumi amilləri aradan qaldırmaqdan ibarətdir. Bəzi hallarda cərrahi müdaxilə zəruridir (küretaj).

Bundan başqa əksər hallarda xüsusi vasitələrə əl atmaq lazım olur, həm də sadəcə xəstəliyin kəskin fazasının müalicəsi üçün deyil, həmçinin ciddi ağırlaşmaları dayandırmaq və ya qarşısını almaqçün.

 

Müxtəlif preparatlardan istifadə olunur: antibiotik, iltihaba qarşı vasitələr, yerli immunomodulyatorlar.

 

Yoluxucu-iltihabi proseslərdən əmələ gələn gingivitlərdə infeksiyanın törədicisini aradan qaldırmaq lazımdır. Buna görə həkim antibakterial vasitələr və ya göbələyə qarşı dərmanlar təyin edə bilər.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

İlk növbədə əsaslı şəkildə ağız boşluğunun gigiyenasına riayət etmək lazımdır. Həkim Sizi bütün lazımi tövsiyyələrlə təchiz edəcək.

 

Atlasmedical.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Bipolyar pozuntu haqqında

Adından göründüyü kimi, bipolyar (bi – latınca iki, polyar – qütblü deməkdir) pozuntu emosiyaların iki əks qütblü dəyişiklikləri ilə səciyyələnən xəstəlikdir. Ümumiyyətlə, əhvali-ruhiyyənin dəyişməsi sağlam insan üçün də təbii hesab olunur. Müəyyən vaxtlar bizim əhvali-ruhiyyəmiz yaxşı olur, özümüzü gümrah hiss edirik, gələcəyə nikbin nəzərlərlə baxırıq. Bəzən isə, kədərli və fikirli oluruq, yorğunluq hiss edirik, gündəlik işlərimizdən bezirik, həyatın faniliyi barədə düşünürük. Adi hallardan fərqli olaraq, bipolyar pozuntudan əziyyət çəkən insanlarda emosional dəyişikliklər özünü çox güclü şəkildə büruzə verir və maniakal, yaxud depressiv vəziyyətlərə çatır (əvvəllər bu xəstəliyi maniakal-depressiv pozuntu adlandırırdılar). Bir qayda olaraq, bipolyar pozuntu zamanı insan emosiyalarının “kənar qütblərində” uzun müddət (həftlələrlə və ya aylarla) qalır.
Statistik məlumatlara əsasən, bipolyar pozuntu ilə xəstələnmək riski 1-1,5% təşkil edir. Qadınlar və kişilər arasında xəstələnmə halları demək olar ki, eynidir.
Bipolyar pozuntu ciddi və potensial olaraq təhlükəli xəstəlikdir. Buna görə də diaqnozu vaxtında təyin etmək və müalicəyə başlamaq lazımdır. Xəstəlik, ağır olmasına baxmayaraq, müalicəyə çox yaxşı tabe olur. Əksər hallarda düzgün müalicədən sonra xəstəliyin bütün əlamətləri keçib-gedir və bipolyar pozuntu keçirmiş insan normal həyat tərzinə qayıdır. Əgər siz əvvəllər bipolyar pozuntu keçirmisinizsə, unutmamalısınız ki, xəstəliyin təkrarlanması mümkündür. Lakin bu halda da, düzgün müalicə vasitəsilə xəstəliyi cilovlamaq olar. Beləliklə, xəstəlik sizi yox, siz xəstəliyi nəzarət altında saxlayırsınız.
 
POZUNTUNUN ƏSAS ƏLAMƏTLƏRİ 
Bipolyar pozuntunun tipləri və fazaları
Bipolyar pozuntudan əziyyət çəkən insanda xəstəliyin fazalarının periodik dəyişməsi qeyd olunur. Onun vəziyyəti bir “qütbdən” digərinə doğru dəyişir. O, gah emosiyaların həddən artıq yüksəlməsi ilə gedən maniakal (yaxud, hipomaniakal) fazada olur, gah da dərin kədər və ümidsizliklə müşayiət olunan depressiyaya düşür. Hər bir fazanın davametmə müddəti müxtəlif ola bilər: tutma bir necə həftədən bir necə aya qədər davam edir. Adətən depressiv fazalar maniakal (hipomaniakal) fazalardan) daha uzun müddət davam edir.
Fazalararası dövrdə normal emosional vəziyyət periodları qeyd oluna bilər. Bəzən bipolyar pozuntunun maniakal (və ya hipomaniakal) fazasının depressiv fazaya və tez-tez əksinə keçməsi mümkündür.
Bu və ya digər fazaların rast gəlməsindən asılı olaraq bipolyar pozuntu iki tipə bölünür:
1-ci tip bipolyar pozuntu: maniakal faza + depressiv faza
2-ci tip bipolyar pozuntu: hipomaniakal faza + depressiv faza 
Maniakal vəziyyət (maniya)
İnsan özündə qeyri-adi qüvvət və enerji hiss edir, əhvalı daim həddən artıq yüksək olur. Yuxuya tələbat kəskin azalır (insan praktiki olaraq bir neçə sutka yuxusuz qala bilir və yorğunluq hiss etmir). Fikirlər gur axın şəklində gələrək tez-tez dəyişər və bir-birini əvəz edir. İnsan beyninə gələn fikirləri ətrafdakılara elə sürətlə danışır ki, dedikləri arasında əlaqəni tutmaq çox çətin olur. Belə vəziyyətdə olan şəxsə elə gəlir ki, o, hər şeyə qadirdir, görə bilmədiyi iş yoxdur. Dahi və qüdrətli olması barədə sayıqlama fikirləri də qeyd oluna bilər.
Maniakal vəziyyətdə şəxs öz davranışı üzərində nəzarəti itirmiş olur. Bu halda insan nəticələri barədə fikirləşmədən impulsiv, qəribə, yöndəmsiz, riskli, bəzən isə təhlükəli hərəkətlər edə bilər. O, qızğın, lakin qarmaqarışıq fəaliyyətdə olur. Diqqətini heç nəyin üzərində cəmləşdirə bilmir, bir işi sona yetirməmiş digərinə başlayır, bütün əməllərini yarımçıq qoyur. Bəzi ağır halarda maniakal vəziyytdə olan insanda hallüsinasiyalar da meydana çıxa bilər. Şəxs özünü “çox yaxşı” hiss etdiyindən xəstəliyini dərk etmir. Lakin onun qeyri-adi davranəşı ətrafdakıları narahat edir və həkimə müraciət üçün əsas olur.
Hipomaniakal vəziyyət (hipomaniya)
Hipomaniakal (zəif maniakal) vəziyyətdə olan insanda yuxarıda qeyd olunan maniakal vəziyyətin əlamətləri müşahidə olunur. Lakin bu əlamətlər nisbətən az dərəcədə ifadə olunmuşdur. Belə halda insan qeyri-adi dərəcədə fəal və enerjili olur, sürətlə düşünur, tələsik qərarlar qəbul edir. Şəxs ətrafdakı vəziyyətdən asılı olmadan (və ya onun əksinə olaraq) yüksək əhvali-ruhiyyədə olur, gələcəyə yalnız nikbin baxır. Bununla belə, maniakal vəziyyətdən fəqli olaraq, insan adi gündəlik vəzifələrin öhdəsindən gələ bilir, həyat ritmi kobud pozulmur, reallıqla əlaqəsini itirmir. Bu vəziyyətdə sayıqlama və hallüsinasiyalar qeyd olunmur.
Hipomaniakal vəziyyətdə insanın davranışı öz qeyri-adiliyi ilə diqqəti o qədər də cəlb etmir. Ətrafdakılar, adətən, onun “kefinin yaxşı olduğunu” və əvvəlkinə nisbətən fəallığını görürlər. Əksər hallarda insanlar belə vəziyyətlərini xəstəliklə əlaqələndirmir və həkimə müraciət etmirlər. Bununla yanaşı, hipomaniakal vəziyyətdə olan insanlar bəzi düşünülməmiş hərəkətləri ilə ailədə, qohumlar arasında, iş yerində münasibətlərinə və nüfuzlarına xələl gətirə bilərlər. Onu da unutmaq olmaz ki, “yaxşı əhvali-rühiyyədə dövrü” gec-tez xəstəliyin depressiv fazasının iztirabları ilə nəticələnəcək.
Depressiv vəziyyət
Bipolyar pozuntunun depressiv fazası üçün xas olan əlamətlər aşağıdakılardır:
-          əhvali-ruhiyyənin enməsi (bütün gün ərzində və ya sutkanın çox hissəsində);
-          insan heç nəyə maraq göstərmir, əvvəllər müsbət emosiyalar doğuran şeylər ona zövq vermir;
-          iş qabiliyyəti enir, tez yorulur;
-          fikrini cəmləşdirə bilmir, diqqət ilə bağlı problemlər yarana bilir;
-          insan özünü olduğundan aşağı qiymətləndirir;
-          insanda günahkarlıq hissi yaranır, tez-tez keçmiş səhvləri haqqında düşünür, bütün pis işlərdə özünü təqsirli sayır;
-          gələcək haqqında bədbin fikirdə olur;
-          ölüm haqqında çox düşünür, intihar barədə fikirlər yarana bilir;
-          yuxu və iştaha pozulur.
Depressiv vəziyyət zamanı rast gəlinən digər əlamətlər də var. Depressiv fazada olan insanda bu əlamətlərin hamısı eyni zamanda olmaya da bilər. Diaqnoz həkim tərəfindən qoyulur. Bu zaman müəyyən simptomların ağırlıq dərəcəsi, davametmə müddəti və onların müştərək rast gəlinməsi əsas götürülür.
Depressiv vəziyyəti təyin etmək üçün xüsusi testlərdən də istifadə edə bilərsiniz. Bu testlərə cavab verərkən depressiyanın bu və ya digər əlamətlərinin sizdə nə dərəcədə olduğunu qeyd edirsiniz. Cavabların cəminə görə siz müəyyən bal toplayırsınız. Topladığınız bala əsasən özünüzdə depressiv vəziyyətin olub-olmamasını böyük ehtimalla təyin edə bilərsiniz.
Depressiv fazada olan insanın vəziyyəti demək olar ki, ağır formalı depressiv pozuntuda olduğu kimidir. Bipolyar pozuntu zamanı əvvəllər maniakal, yaxud hipomaniakal fazanın olması bu xəstəliklərin əsas fərqli cəhətidir. Siz bilməlisiniz ki, əlamətlərin oxşarlığına baxmayaraq, depressiya və bipolyar pozuntu müxtəlif xəstəliklərdir və onların müalicəsi də fərqlənir. Buna görə də, sizi hazırda depressiya əlamətləri narahat edirsə, lakin əvvəllər əhvalınızın və fəallığınızın qeyri-adi yüksəlməsi halları olubsa, həkimə müraciət edərkən bu barədə ona mütləq məlumat verin.
Depressiv vəziyyətin bipolyar pozuntu mənşəli olmasını göstərən əlavə (təxmini) əlamətlər də ola bilər. Onlara aşağıdakılar aiddir:
-        Müəyyən dövriliklə təkrarlanan depressiyalar;
-        Depressiyada olarkən çox yemək və çox yatmaq;
-        Depressiyada olarkən reallıqla əlaqənin itirilməsi hissi;
-        Antidepressant preparatlarla müalicə zamanı:
·      antidepressant qəbulundan sonra əhvali-ruhiyyənin normadan artıq yüksəlməsi;
·      və/və ya antidepressantlar qəbul edərkən bir müddətdən sonra müalicəvi effektin itməsi;
·      və/və ya 3, yaxud daha artıq antidepressant preparatın heç bir müalicəvi effektinin olmaması.

  BİPOLYAR POZUNTUNUN MÜALİCƏSİ

Dərman müalicəsi
Bipolyar pozuntunun müalicəsinin təməl daşı dərman terapiyasıdır. Bu xəstəliyin müalicəsində əsasən əhvali-ruhiyyə stabilizatorlarından (normatimiklər) istifadə olunur. Antidepressantlar da tətbiq oluna bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, antidepressantlar yalnız əhvali-ruhiyyə stabilizatorları ilə müştərək təyin edilir. Hər bir pasiyent üçün dərman təyini fərdi qaydada aparılır. Bipolyar pozuntu zamanı dərman seçimi və müalicə sxeminin tərtibi yalnız həkim tərəfindən həyata keçirilməlidir.
Əgər siz bipolyar pozuntu ilə əlaqədar dərman qəbul edirsinizsə, aşağıdakıları bilməlisiniz:
-        Dərman preparatları ilə müalicə əksər hallarda pasiyetlərin xəstəlik vəziyyətindən (tutmadan) çıxması ilə nəticələnir və xəstəliyin tutmasını keçirmiş insanlar tam dəyərli həyat tərzi sürə bilirlər;
-        Bipolyar pozuntunun müalicəsi iki mərhələdən ibarətdir: intensiv müalicə və qoruyucu terapiya. İntensiv müalicənin məqsədi xəstəliyin bütün simptomlarının aradan qaldırılmasıdır. Bipolyar pozuntunun müalicəsi zamanı dərmanların müsbət təsiri bir müddətdən sonra yaranır. Adətən, mütəmadi dərman qəbulundan 1-2 həftə sonra pasiyent özündə yaxşılaşma hiss etməyə başlayır. Müalicənin gedişində bipolyar pozuntunun əsas əlamətlərinin tam keçməsi üçün isə 1-1,5 ay vaxt tələb olunur;
-        Bpolyar pozuntunun müalicəsi üzünmüddətlidir. Xəstəlik əlamətləri tam keçdikdə və praktiki sağlam vəziyyətə çatdıqda belə, təkrarı tutmaların qarşısını almaq üçün dərman müalicəsini davam etdirmək lazımdır. Müalicənin bu mərhələsi qoruyucu terapiya adlanır. Bu mərhələdə dərmanların dozaları əvvəlki, intensiv müalicədə təyin olunan preparatların dozalarından az olur. Yadda saxlamalısınız ki, özünüzü yaxşı hiss etdikdən sonra dərman qəbulunu özbaşına dayandırmaq olmaz. Bu, xəstəliyin təkrar tutması ilə nəticələnə bilər.
-        Müxtəlif dərman preparatlarından düzgün istifadə edilməməsi sağlamlığa ciddi ziyan vura bilər. Ona görə də müalicə üçün konkret dərmanların seçimi, onların qəbul qaydası, dozası və s. yalnız həkim tərəfindən təyin edilir. Özbaşına aparılan müalicənin sağlamlıq üçün çox təhlükəli olduğunu unutmayın!     
Psixoterapiya
Bipolyar pozuntuda dərman müalicəsi aparıcı metod olsa da, psixoterapiyanın da xüsusi rolunu qeyd etmək lazımdır.
Psixoterapiya – psixoloji üsullar və metodlar vasitəsilə həyata keçirilən müalicədir. Bipolyar pozuntunun psixoterapiyasının məqsədi xəstəlik zamanı meydana çıxmış müxtəlif psixoloji problemlərin (emosional, şəxsi və s.) həllində pasiyentə köməkdir.  Psixoterapiya prosesində pasiyent öz emosiyalarını tənzimləməyin yeni vərdişlərinə yiyələnir, stress vəziyyətlərinin nəticələrini aradan qaldırmağı öyrənir, xəstəlik dövründə pozulmuş münasibətləri bərpa etməyə çalışır. Bu müalicə metodu pasiyentin mütəmadi olaraq (bir qayda olaraq, hər həftə) psixoterapevtlə ünsiyyətdə olmasını nəzərdə tutur.
Həyat tərzinin tənzimlənməsi
Bipolyar pozuntu keçirmiş insanlar xəstəliyin qayıtma (residiv) riskini unutmamalıdırlar. Buna görə onlar həmin riski minimuma endirmək üçün öz həyat tərzlərini düzgün tənzimləməlidirlər. Həyat tərzinin tənzimlənməsi aşağıdakıları nəzərdə tutur:
·         Yuxu rejiminin gözlənilməsi (həmişə eyni vaxtda yatmaq, gecə yuxusunu pozmamaq, gecə saatlarında işləməmək);
·         Həddən artıq yorulmadan özünü qorumaq; əgər mümkünsə, intensiv iş rejimi tələb edən iş yerini dəyişmək;
·         Vaxtında və mütəmadi istirahət etmək; gündəlik, həftəlik və illik istirahət rejiminə riayət etmək;
·         Spirtli içkilərin qəbulundan çəkinmək (tam imtina etmək daha yaxşı olar);
·         Münaqişəli vəziyyətlərdən qaçmaq və stress situasiyalarını minimuma endirmək.
Məqalənin müəllifləri: Dr. Murad Sultanov, Dr. Rauf Qəmərlinski
Mentalhealth.az

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Şüa xəstəliyi haqqında

İonlaşdırıcı  radiasiyanın   orqanizmə  qısa müddətli ( və  ya  1 neçə  saat  ərzində )  təsiri  nəticəsində  toxuma  hüceyrənin   məhvi  ilə  nəticələnən   xəstəlikdir.  Şüalar  həm  qəza  nəticəsində   həm  də  müalicə  zamanı  öz  təsirini  göstərir. Nəfəsalma  hava  ilə, mədə  bağırsaq  traktının  , dəri  və  selikli   qişalardan, ineksiya  ilə, şüa  terapiya  ilə  orqanizmə   təsir edir. Ümumi   klinik   təzahür   etməsi  radiasiyanın  dozasından  asılıdır. 1qr (100rad) şüa  dozası  yüngül   dəyişikliklər əmələ  gətirir.10qr  dan  artıq  şüa  ölümcül   təsir  edir.

Kəskin  şüa  xəstəliyinin  ağırlığı   bir  neçə  mərhələdən  asılıdır.

I dərəcə:      1-2 qr (14-21  gün sonra  ortaya   çıxır)

II dərəcə :    2-5 qr (4-5  gün  sonra)

III  dərəcə:   5-10 qr  (10-12  saat  sonra)

IV dərəcə:    10qr (20dəq  sonra)

Xroniki  şüa xəstəliyi  Fasiləsiz, fraksion   şüalanması  sutkada  0,1-0,5 c  qr  dozada  təsiri  nəticəsində  inkişaf  edir.

Gedişi, ağırlıq  dərəcəsi  şüalanmanın   müddətindən  dozasından asılıdır.

Patogenez:  Şüalanma  zamanı  ilk  növbədə  mitotik  tsikldə   olan  bölünən   hüceyrələr  məhv  olur, kəskin  şüa  zədələnməsinin  erkən  və  vacib  əlamətlərindən   biri  limfopeniyadır. Fibroblastlar  radiasyon   təsirə  daha   yüksək   dayanıqlıq  göstərir.

Klinik  şəkli:  Şüalanmanın   dərəcəsindən  ( doza  və  müddətindən) asılıdır. Qusma , qızdırma , baş  ağrısı müşahidə olunur.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Narkolepsiya nədir?

Narkolepsiya – Əsas əlaməti  yuxu tutmaları olan  xəstəlikdir. Bir qrup xəstələrdə səbəbkar faktoru təyin etmək mumkun olmasa da,digər  qrup xəstələrdə narkolepsiya keçirilmiş infeksiyadan ( epidemik ensefalit, malyariya), kəllə – beyin travmalarından sonra ortaya çıxır. Xüsusi hallarda irsi faktorun rolu qeyd edilir. Narkolepsiyanin səbəbi  hipofizin III mədəciyin şişləri, daxili hidrosefaliya ola bilər . Bu xəstəlikdə patoloji proses silvi su kəməri və III mədəciklə əhatə olunan beyin kütləsində yerləşir.

 

Narkolepsiya üçün  üç əlamət : Yuxu tutmaları , katoplektik tutmalar,  gecə yuxusunun pozulması xarakterikdir. Xəstələr  iş gördükləri zaman , hətta  yeriş zamanı , velosiped sürərkən yuxulayırlar . Çox zaman qısa müddtlidir .Yuxunun dərinliyi də müxtəlifdir, çox zaman səthidir və  xəstələr cuzi küydən və ya toxunuşdan oyanırlar. Yuxululuğu törədən faktorlar isti, monoton,oturaq,eyni tərzli işdir.  Çox zaman  yuxu tutmaları  günün müəyyən  vaxtlarında (saat 16-17,19-20 radələrində ) güclənir.  Yuxu zamanı əzələ tonusunu, vətər reflekslərinin azalması ,mioz qeyd edilir.

 

Katopleksiya – əzələlərin qısa müddətdə boşalması , xəstənin yıxılması, bayılması  ilə müşahidə olunur.  Emosional həyacan zamanı (çox zaman müsbət xarakterli )törənir,məsələn xəstə gülərkən yıxılır .Narkolepsiya hallarının 70% -də katopleksiya müşahidə olunur.  Tutma zamanı baş , qollar, ayaqlar boşalır. Xəstə tərpənə bilmir, huş saxlanır. Tutmanın davametmə müddəti böyük deyil (1 neçə saniyədən 3 dəqiqəyə qədər).  Bayılma  üzün qızarması , tərləmə,pulsun yavaşıması, selikli qişa , dəri, vətər reflekslərinin itməsi ilə müşaiyət  olunur.  Yuxu tutmaları  ilə eyni zamanda  katopleksiya  tutmalarıda inkişaf edir,  və ya ardıcıl olaraq biri digərinə keçir. Demək olarki  bütün narkolepsiyalı xəstələrdə  səthi , həyacanlı, fasiləli gecə yuxuları olur, xəstələr kabus görürlər . Bu xəstəlik üçün tipik olan görmə  hallisunasiyalarını qeyd etmək lazımdır. Xəsələr müxtəlif predmetlər görür, onlarda güclü emosional reaksiya yaradan  heyvanlar  “görürlər”. Xəstələrin bir qismində daha bir əlamət qeyd edilir- xəstə qollarını başını tərpədə bilmir, qışqıra bilmir.Bu hal tezkliklə keçir.

Narkolepsiyalı  xəstələrdə müxtəlif, endokrin – vegetativ pozulmalar qeyd edilir.   Arterial hipotoniya, piylənmə, limfositoz, az hallarda eozinofiliyoz aşkar olunur. Bəzən xəstələrdə  plastik tip əzələ tonusunu yüksəlməsi- amimiya ortaya çıxır. Narkolepsiyanın gedişi  xronikidir.İntellektual defekt təyin olunmur. Yaş artıqca xəstəliyin intensivliyi  də artır. Kişilərdə daha çox görülür. EEQ –də narkolpetik vəziyyətdə fizioloji  yuxunun müxtəlif fazalarına uyğun şəkil təyin olunur.  Patomorfoloji tapıntılar (prosesin hipotalamus və  beyin kökünün retikulyar formasiya şöbələrində  lokalizə olunması ) və həmçinin retikulyar  formasiyanın yuxu prosesinin  tənzimindəki rolu haqqındakı yeni faktlar  yuxululuğun genezi  və əzələ tonusunun itməsi tutması  bu prosesdəki əhəmiyyətini düşünməyə imkan verir.

 

Pozitiv.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Körpə nə üçün ağlayır?

İlk günlərdən analar uşağın niyə ağladığını başa düşməyə çalışırlar. Bu o qədər də çətin deyil, çünki ana körpəsinin verdiyi siqnalları başa düşmək məharətinə malikdir. Uşaqdan gələn bütün siqnallara reaksiya vermək lazımdır.

Əvvəllər bizi əmin edirdilər ki, uşağın hər dəfə ağlamasına, özünü «pis aparmasına» fikir vermək vacib deyil. Ancaq yeni doğulmuş özünü «pis apara» bilməz və ağlamaq onun üçün xarici mühitlə yeganə təmas vasitəsidir.

Ağlamasına məhəl qoyulmayan uşaq «yaxşı» uşağa çevrilmir, o sadəcə onu başa düşməyəcəkləri və tələbatını ödəməyəcəkləri ilə barışaraq sakitləşir. Lakin problem həll olunmamış qalır. Ağlama körpənin yaşaması və inkişafı üçün əhəmiyyətli əlaqə vasitəsidir. Valideynlər! Körpənizin ağlamasına biganə qalmayın. Ağlamaya verilən reaksiya ana və uşaq arasında yaranan sıx ünsiyyətin ilk pilləsidir.

Beləliklə, uşaq niyə ağlayır?

- əgər o acdırsa - şiddətli ağlamağa keçən qəfləti qışqırıq. Onu əmzik və ya bir neçə qurtum su sakitləşdirmirsə, körpəni yedizdirmək lazımdır. Körpənin sakitliyi onun rejim prinsiplərindən qat-qat üstündür;

- əgər qarnı ağrıyırsa - qısamüddətli hündürdən qışqırırlar. Bu zaman o, ayaqlarını döyəcləyir, gözlərini yumub, alnını qırışdırır. Uşağı ələ götürmək lazımdır ki, gəyirsin. Ona şüyüd suyu və ya yelə qarşı başqa bir dərman verin və qarnı üstə uzandırın. Əgər bu kömək etmirsə, bağırsaq yelini çıxarmaq üçün arxa dəliyə rektal rezin borucuq yeridin;

- uşağa soyuqdursa və ya istidirsə - əsasən həyatın ilk 3 ayında zəif termorequlyasiya nəticəsində o ya üşüyür, ya da ona çox isti olur. Bu zaman şəraitə uyğun hərəkət edin;

- əgər uşaq darıxırsa - ağlamaqla öz narazılığını bildirir, bəzən də var gücü ilə qışqırır. Onu çox ağlamağa qoymayın. Körpəni mehribancasına oxşayın, oyuncaqla başını qatın və ya onu elə uzadın ki, anasını görə bilsin.

Əgər sizin bütün səylərinizə baxmayaraq uşaq ağlamağa davam edərsə, deməli, o xəstədir və həkim çağırmaq lazımdır. Ana özündən çıxmamalı və ağlayan uşağa hirslənməməlidir.

Körpə yalandan ağlamağı bacarmır, deməli, bunun səbəbi var. Uşaq ananın hövsələdən çıxdığını və ya aqressiyasını hiss edir və bu onun sakitləşməsinə daha da mane olur.

 

Saglamolun.az

 

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

Genital herpes haqqında

Ümumi məlumatlar

Genital herpes – tez-tez rast gəlinən yoluxucu xəstəlikdir, hansı ki, cinsiyyət orqanları nahiyyəsində ağrılarla müşaiət olunur. Xəstəliyin mənbəyi – suluq şəklində səpkilərdir. Diaqnostika xarakterik olan quluqlu səpkilərə əsaslanır. Xəstəlik mikrobioloji müayinə zamanı təsdiq edilir: suluqlardan birindən bir damcı maye götürürlər və onu xüsusi mühitdə 24-48 saat ərzində böyüdürlər.

 

Səbəblər

 

Genital herpes sadə herpes ailəsindən virus tərəfindən törədilir (Herpes simplex). Xəstəlik adətən cinsi əlaqə zamanı ötürülür.

 

Virus həmçinin doğuş zamanı uşağa keçə bilər, əgər həmin vaxtlarda herpetik infeksiya anada aktiv formadadırsa.

 

Nadir hallarda yoluxma kontaqioz olaraq tualetdə, untazda və ya digər (virusun toplandığı) hallarda baş verə bilər.

 

Əvvəllər hesab olunurdu ki, 1-ci növ Herpes simplex zökəm simptomlarını və dodaqlarda (labial herpes) suluq şəklində səpkilər törədir, hal bu ki, 2-ci növ Herpes simplex genital herpesi törədir. Hal-hazırda hər iki növ herpes virusu genital növə aiddir, çünki güman edilir ki, bu viruslar həmin xəstəliyə aktiv formada düçar olan partnyorla oral seksual kontakt zamanı ötürülürlər.

 

Genital herpesin simptomları

 

Zökəmdə olduğu kimi, dodaqlarda suluqlu səpkilərlə müşaiyət olunan ağrılı vəziyyət müşahidə edilir.

 

Fəsadlar

 

Herpetik infeksiya yeni doğulmuşlar üçün təhlükəli ola bilər. Əgər keçmişdə genital herpesiniz olubsa, öz həkiminizə bu barədə xəbər verin. Əgər hamiləlik zamanı infeksiya aktiv fazaya keçirsə, uşağın doğuş zamanı yoluxmasının qarşısını almaq üçün, Qeysər kəsiyiylə doğuş prosesini bitirmək olar. Südəmər uşaqda herpes ciddi nevroloji pozulmalara, korluğa və hətta ölümə gətirə bilər.

 

Siz nə edə bilərsiniz?

 

Oturaq vəziyyətdə isti vanna qəbulu zamanı, orta düzlü məhlulla nəm kompress istifadə etdikdə, vəziyyət yüngülləşə bilər. Asetilsalisil turşusu və ya parasetamol qəbulu ağrını azaldır.

 

Yaralı nahiyyənin quru və təmiz olmasına diqqət yetirmək lazımdır. Həki təyin etmədən suluqlara maz və ya digər preparatlar sürtməyin.

 

Hamilə qadınlar məlum və ya güman edilən herletik infeksiya zamanı həkimlə məsləhətləşməlidirlər. İnfeksiya olduğu sahəyə toxunduqdan sonra əllərinizi yuyun ki, bədəninizin digər hissələrinə keçməsin.

 

Genital herpes – yüksək yoluxucu xəstəlikdir və bu infeksiyanın başqa insanlara keçməməsi üçün tədbirlər görmək lazımdır.

 

Cinsiyyət orqanları nahiyyəsində istənilən səpki əmələ gəldikdə, həkimin məsləhəti lazımdır. Seksual partnyorun anamnezində genital herpes varsa, simptomlar olmasa da həkimə görünmək lazımdır.

 

Həkim nə edə bilər?

 

Həkim dəqiq diaqnoz qoymalı və uyğun müalicə təyin etməlidir.

Genital herpesin tam müalicəyə tabe olub-olmadığı bilinmir.

Ağır kəskinləşmə zamanı asiklovir və digər antivirus preparatların istifadəsi effektivdir.

 

Atlasmedical.az

Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat vermək məqsədi daşıyır. Yazılanlar həkim məsləhəti yaxud tibbi diaqnoz deyil.

İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz. İnsan hakları evrensel beyannamesi Önsöz İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına, İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları oralak ilan edilmiş bulunmasına, İnsanin zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret olmasına, Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir zaruret olmasına, Birleşmiş Milletler halklarının, Antlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına, Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır. Madde 5 Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır. Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir. Madde 11 Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır. Madde 13 Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına haizdir. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve memleketine dönmek hakkına haizdir. Madde 14 Herkes zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından mahrum edilemez. Madde 16 Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından korunmak hakkını haizdir. Madde 17 Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini içerir. Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını içerir. Madde 20 Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine maliktir. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz. Madde 21 Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır. Madde 23 Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır. Madde 24 Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır. Madde 25 Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. Madde 26 Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle haizdirler. Madde 27 Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır. Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır. Madde 29 Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece, başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz. Madde 30 İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde, bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir faaliyete girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz.